İki ve altı sıralı arpa (Hordeum vulgare L.) hat/çeşitlerinde genotip, çevre ve genotip x çevre interaksiyonunun kalite ile verim özellikleri üzerine etkisi

Bu çalışma, 2013-2014 ve 2014-2015 yetiştirme sezonlarında farklı agroekolojik özelliklere sahip Diyarbakır ve Adıyaman illerinde yürütülmüştür. Araştırma Güney Doğu Anadolu Bölgesi'ne uygun kaliteli yemlik ve maltlık arpa genotiplerini saptamak amacıyla yapılmıştır. Araştırmada 12 arpa genotipi (5 adet iki sıralı ve 5 adet altı sıralı başak yapısına sahip ileri kademede arpa hatları, Altıkat (altı sıralı) ve Şahin-91 çeşitleri) materyal olarak kullanılmıştır. Ekimle birlikte dekara 6'şar kg fosfor (P2O5) ve azot (N) uygulanmış, azotun geri kalan kısmı (6 kg/da) kardeşlenme döneminde verilmiştir. Çalışmada arpa genotiplerinin iki yıllık ortalama sonuçlarına göre; klorofil içeriği (SPAD) 42.1- 48.7, BÖS 26.7-28.2, bitki boyu 100-115 cm, başakta tane sayısı 29.6-59.8 adet, başakta tane ağırlığı 1.13-2.06 g, tane verimi 415.3-653.5 kg/da, bin tane ağırlığı 31.8-43.7 g, hektolitre ağırlığı 62.4-69.0 kg, ham protein oranı % 11.1- 14.1, tane iriliği (> 2.5 mm) 40.4-79.0, kavuz oranı % 9.4-12.9, friabilite oranı % 36.3-61.5, ekstrakt oranı % 71.2-74.9, β-glukan oranı % 3.6-5.3 arasında değişmiştir. Ayrıca tane verimi ile yapılan stabilite analizinde 4 nolu genotipin tüm çevre koşullarına iyi uyum, 3, 7, 8 ve 12 nolu genotiplerin ise tüm çevre koşullarına orta uyum, Altıkat ve 1 nolu genotipler ise iyi çevre koşullarına iyi uyum sağladıkları belirlenmiştir. Araştırmada malt kalitesini etkileyen birçok özellikte (hektolitre ağırlığı, tane iriliği, kavuz oranı, friabilite oranı, ekstrakt oranı) başaktaki sıra sayısının önemli olmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca Adıyaman lokasyonunun maltlık arpa yetiştiriciliği için daha uygun olduğu söylenebilir. Sonuç olarak, çevre koşullarının arpa genotiplerinde verim, verim unsurları, kalite ve malt özelliklerini önemli seviyede etkilediği belirlenmiştir. Tane verimi ve kalitesi yönünden üstün genotipler tespit edilmiştir.