İkinci Dağlık Karabağ Savaşı sonrası Azerbaycan'ın güvenlik stratejisi: Normalleşme mi? Yeniden güvenlikleştirme mi?

Bu tez, İkinci Dağlık Karabağ Savaşı'nın ardından Azerbaycan'ın güvenlik stratejisinde ortaya çıkan değişimi analiz etmekte ve bu değişimin güvenlik-dışılaştırma çabaları mı yoksa yeniden güvenlikleştirme eğilimleri mi taşıdığı sorusuna yanıt aramaktadır. 2020 yılında sona eren savaş, Azerbaycan için yalnızca askeri bir zafer değil, aynı zamanda toprak bütünlüğünün yeniden tesisi ve Karabağ üzerindeki egemenliğin güçlendirilmesi anlamına gelmiştir. Ancak savaşın ardından başlayan süreç, sadece yeniden inşa ve rehabilitasyon ile sınırlı kalmamış; aynı zamanda güvenlik algılarının, tehdit değerlendirmelerinin ve dış politika yönelimlerinin yeniden şekillendiği bir döneme kapı aralamıştır. Tezde, bu dönüşüm Kopenhag Okulu'nun Güvenlikleştirme Teorisi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Güvenlikleştirme yalnızca kriz anlarında değil, savaş sonrası süreçte de ortaya çıkabilen bir siyasal araç olarak değerlendirilmiş ve yeniden güvenlikleştirme (re-securitization) kavramı etrafında şekillenen tehdit algıları, güvenlik yaklaşımları, söylem, uygulama ve stratejilere dikkat çekilmiştir. Araştırma kapsamında Azerbaycan'ın savaş sonrası güvenlik politikaları hem iç hem de dış boyutlarıyla ele alınmıştır. Terörizm ve sınır güvenliği gibi tehditler üzerinden şekillenen söylemler ile Ermenistan'ın revizyonist politikaları, dış aktörlerin müdahale potansiyeli ve uluslararası hukuki tartışmalar güvenlikleştirme eğilimlerinin sürekliliğini ortaya koymuştur. Bununla birlikte, bu tez çerçevesinde Azerbaycan'ın barış sürecine dair girişimleri, ekonomik kalkınma hedefleri, yerinden edilmiş nüfusun geri dönüşü ve yeniden imar faaliyetleri bağlamında normalleşme çabaları da kapsamlı biçimde incelenmiştir. Tezin önemli bulgularından biri, savaşın sona ermesiyle birlikte "güvenlikleştirmenin" tamamen ortadan kalkmadığı, aksine yeni güvenlik kodlarıyla yeniden üretildiğidir. Azerbaycan yönetiminin söyleminde Karabağ hâlâ hassas bir bölge olarak kodlanmakta ve bu bölgeye ilişkin her türlü gelişme varoluşsal bir mesele olarak sunulmaktadır. Bu bağlamda çalışma savaş sonrası dönemde barış ve güvenlik-dışılaştırma söylemleri ile güvenlik odaklı yaklaşımların nasıl bir arada var olduğunu ve bu ikili sürecin Azerbaycan'ın güvenlik stratejilerinde nasıl tezahür ettiğini incelemektedir. Tez, savaş sonrası güvenlik algısının sadece askeri değil, siyasi, toplumsal ve diplomatik boyutlarıyla yeniden üretildiğini ve güvenlikleştirmenin farklı alanlarda süreklilik gösterdiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Azerbaycan'ın güvenlik stratejisinde hem güvenlik-dışılaştırma hem de yeniden güvenlikleştirme eğilimlerinin bir arada var olduğu, bu ikili yapının gelecekteki bölgesel dinamikleri belirleme kapasitesine sahip olduğu ileri sürülmektedir.