İkinci Dünya Savaşı döneminde krom özelinde Türk-Alman ticari ilişkileri

Birinci Dünya Savaşı'nda müttefik olan iki ülke, savaş sonrası ekonomik yıkım nedeniyle bir süre diplomatik ve ticari duraksama yaşamış, ancak 1923 itibarıyla ilişkiler yeniden canlanmıştır. 1933'te Adolf Hitler'in iktidara gelmesiyle Almanya'nın yayılmacı ve askeri güç odaklı politikaları, ticari ilişkinin yeni bir boyuta evrilmesine neden olmuştur. İkinci Dünya Savaşı döneminde Türkiye ile Almanya arasındaki ticaretin en önemli unsurlarından biri krom madeni olmuştur. Almanya, silah sanayisi için kritik bir hammadde olan kromu Türkiye'den temin ederken, Türkiye ise Almanya'dan askeri ekipman ve temel ihtiyaç maddelerini elde etmiştir. Türkiye, devlet merkezli ekonomik karar alma politikası uygulamış ve krom ticaretinde ekonomik ve stratejik çıkarlarını gözeterek hem Mihver hem de Müttefik devletlerle ticaret yapmıştır. Ayrıca, savaş sırasında Almanya'nın kliringe yönelmesini kendi lehine kullanmış, Almanya'nın yüksek fiyat ödemesi ticaretin sürdürülmesini teşvik etmiştir. Savaşın Müttefikler lehine dönmesi ve Müttefiklerin Türkiye üzerindeki baskısı sonucu Türkiye, politik dengeleri gözetme ihtiyacı duymuş ve bu durum ticari ilişkilerde değişimlere yol açmıştır. Bu süreç ekonomik milliyetçiliğin uluslararası rekabet ortamında nasıl şekillendiğini ve devletlerin ekonomik politikalarını güvenlik stratejileriyle nasıl harmanladığını göstermiştir. İkinci Dünya Savaşı Döneminde Krom Özelinde Türk-Alman Ticari İlişkileri konusu üzerinde hazırlanan tezde, daha önce yayımlanmamış Türk Diplomatik Arşivinde bulunan belgeler başta olmak üzere diğer arşivler, yayımlanmış eserler incelenerek Türkiye'nin savaş süresince ekonomik çıkarları ve diplomatik manevra alanını koruma çabaları, Gilpin'in ekonomik kaygı ve öncelliklerin ulusal güvenlikle doğrudan ilişkili olduğu görüşüyle bağlantılı olarak incelenmiştir. Tezde, İkinci Dünya Savaşı'ndaki tarafsızlık ve denge siyasetinin yanı sıra denge ticareti de yaptığı sonucuna ulaşılmıştır.