Musa Kazım's approach to attempts at the Westernization of the Ottoman Empire before and during the Second Costitutional Period of master

Musa Kazım Efendi îkinci Meşrutiyet döneminde (1908-1919) altı defa Şeyh ül islamlık makamına gelmiş, ittihat ve Terakki Cemiyetinin kurmuş olduğu ilim komitesinde de yer almıştır (Meclis-i Kebir-i İlmi). 1895 ve 1918 yıllan arasında çeşitli gazete ve dergilerde (Sırat-ı Müstakim, Tercüman-ı Hakikat, İslam Mecmuası, vb.) yazılan yayınlanmıştır. İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Şehzadebaşı kulübünde düzenlediği konferanslarda bulunmuştur. Bu konferanslardaki konuşmaları Mevaiz-i Diniyye ( iki cilt) adı altında yayınlanan kitapta yer almaktadır. 1893 ve 1908 yıllan arasında bir medrese hocası olarak İslamcı modernleşme düşüncesini temsil eden ve 1860'ların Genç Osmanlılarının düşünceleriyle aynı çizgide yazılar yazmıştır. Bu yazılarında İslam dininin medeniyetin ve ilerlemenin kaynağı olduğunu göstermeye çalışmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nda reform yapabilmek için Batı'nın maddi değerlerinden faydalanmak gerektiğine inanmış ancak bunun kaynağının İslam dini olduğu görüşünü savunmuştur. Musa Kazım Efendi İslamcı modernleşme görüşünü temsil eden liberal bir İslamcı düşünür olmasına rağmen, kadın konusundaki yazılarında ondaki muhafazakar yanı görmek mümkün olmaktadır. İkinci Meşrutiyet ilan edildikten ve İttihat ve Terakki Cemiyeti üyesi olduktan sonra, dönemin politik atmosferine uygun olarak, yazılarının konulan ve içerikleri değişmeye başlamıştır. Başlangıçta, İttihatçılar İslam dinini ilerlemeye bir engel olarak görmüşler ve sert bir tavır almışlardır. Ancak daha sonraki politik ve toplumsal gelişmeler karşısında İslam'ın sosyal fonksiyonlarından faydalanıp halkla ve İslamlı çevrelerle iyi ilişkiler kurmak yolunu tercih etmişlerdir. Aslında, halkı reformlara ve meşrutiyetin meşruluğuna (dini anlamda) inandırmanın başka yolu olmadığını kavramışlardı. Musa Kazım Efendi'nin İkinci Meşrutiyet dönemindeki yazılarında İslam'ı reformlar ve ilerleme için asıl kaynak olarak göstermeye devam ediyor ancak bunu yaparken İttihatçıların reform girişimlerini İslami çerçeve içerisinde rasyonalize etmeğe çalışıyordu. Musa Kazım Efendi'nin şeyh ül İslam olarak yeni sistem içerisinde edindiği yer, bize ulema sınıfınında meşrutiyet rejimi içerisinde yer alıp etkinlikte bulunabileceğini göstermektedir. Fakat, yeni sistem içerisinde bu şekilde var olmak İslamcıların amaçlarına ve görüşlerine uygun düşüyor muydu sorusu tartışılabilir.