İklim değişiklikleri sürecinde iha ve yerküre verilerinden kuantum yapay zekâ ile hava trafik için faydalı sürdürülebilir bir model geliştirilmesi

Bu tez çalışmasında iklim değişikliği sürecinde sürdürülebilir hava trafik modellemesinin yapılabilirliği ve bu konudaki farklı yöntemler ele alınmaktadır. Tez çalışmasının amacı iklim değişiklikleri sürecinde İHA ve yerküre verilerinden kuantum yapay zekâ ile hava trafik için faydalı sürdürülebilir bir model geliştirilmesidir. Tez çalışması için başlangıç olan hipotez; iklim değişikliği ile hava trafik ekosisteminin, sürdürülebilirlik modelinde birbirine matematiksel olarak bağlı değişkenler olduğudur. Bu hipotezin testi için İHA uçuş verileri ve yerküre gözlem uyduları verileri kullanılmıştır. Yöntem olarak kuantum hesaplama teknikleri ve sınıflandırma teknikleri kullanılmıştır. Tez çalışmasında İHA uçuş verilerinin sınıflandırılması yapılmış, kuantum hesaplama yöntemleri ve klasik yöntemler karşılaştırılmıştır. Örneğin değişkenli kuantum sınıflandırma yönteminde doğruluk değeri 0,59 olarak hesaplanmıştır. Yerküre gözlem uydularından elde edilen mekânsal verilerin analizinde elde edilen bulgulara baktığımızda belirli tarih aralıklarında CO2 ve NO2 emisyon değerleri yüksek bölgeler belirlenebilmiştir. Örneğin 2022'nin Ocak ayında Ankara havalimanı bölgesindeki CO2 verisi 0,025 mol/m2 bandında görülmektedir. Ankara, İstanbul ve İzmir Havalimanları karşılaştırıldığında sıralamanın günlere bağlı olarak değişiklik gösterdiği görülmüştür. Bu veriler 0.03 mol/m2 eşik değerine göre sıralandığında Ankara düşük emisyonlu havaalanı kategorisinde gösterilirken, İstanbul ve İzmir havalimanları yüksek emisyonlu havaalanları olarak belirlenmiştir. Verilerden CO2/NO2 emisyonu yüksek bölgeler ile uçak rotalarının kesişim gösterdiği çıkarımı yapılabilir. Bu şekilde kullanılan uydu emisyon verileri gelecekte havaalanı emisyon değerlerinin hesaplanmasında yada yatırım yapılması planlanan havalimanlarının belirlenmesinde kullanılabilir. Yönetim kademesi açısından sürdürülebilirlik politikaları ile ulaşım politikaları ilişkilendirilebilir. Hava trafik kontrolü veya iklim değişikliği örneklerindeki çok sayıda algoritmik ve hesaplama sorununun çözümü ve büyük veri analizleri için kuantum bilgisayarlar ve/veya kuantum hesaplama teknikleri kullanılabilir.