İktisadi yapıda meydana gelen değişimlerin sanayisizleşme üzerindeki etkileri: Yüksek, orta ve düşük gelirli ülkelerden kanıtlar

Bu çalışmada iktisadi yapıda meydana gelen değişimlerin (erken) sanayisizleşme üzerindeki etkisi panel veri analiz yöntemleri ile araştırılmıştır. 1970-2017 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak uygulanan analizde dört farklı ülke grubuna (yüksek gelirli, üst-orta gelirli, alt-orta gelirli ve düşük gelirli) ait modeller oluşturulmuştur. Bu modellerde imalat sanayi üretiminin GSYH içindeki payı, bağımlı değişkendir. İşgücü verimliliği, kişi başına düşen GSYH ve dış ticaret hacminin GSYH içindeki payı ise açıklayıcı değişkenlerdir. Değişkenler arasındaki ilişkileri ortaya koymak ve test etmek için dört adet hipotez belirlenmiştir. Hipotez 1: (Erken) Sanayisizleşmeye etki eden faktörler ülkelerin gelişmişlik düzeyine göre farklılaşmamaktadır. Hipotez 2: Küreselleşme ile (erken) sanayisizleşme arasında doğrusal-negatif bir ilişki yoktur. Hipotez 3: Ülkelerin kişi başına düşen geliri ile (erken) sanayisizleşme süreci arasında doğrusal-negatif bir ilişki yoktur. Hipotez 4: İşgücü verimliliği ile (erken) sanayisizleşme arasında doğrusal-pozitif bir ilişki yoktur. Çalışmanın yöntem kısmının her aşamasında yatay kesit bağımlılığını dikkate alan panel veri yöntemleri kullanılmıştır. Uygulanan testler sonucunda, bütün modellerde yatay kesitler arasında bir bağımlılık tespit edilmiş ve çalışmanın ilerleyen aşamalarında bu bilgi kullanılarak testler uygulanmıştır. Serilerin durağanlığı araştırılırken birinci nesil yerine ikinci nesil birim kök testlerinden olan Pesaran (2007) kullanılmıştır. Durağanlık testi sonucunda bütün değişkenlerin (her ülke grubu için) birinci farkı alındığında durağan hale geldiği tespit edilmiştir. Değişkenlerin bütünsel bir bakışla durağanlığı ve uzun dönemli ilişkinin kanıtlanması amacıyla da yatay kesit bağımlılığını dikkate alan Westerlund (2007) eşbütünleşme testi uygulanmıştır. Bütün modeller için değişkenlerin uzun dönemde birlikte hareket ettiği bu test aracılığıyla kanıtlanmıştır. Modellerde yatay kesit bağımlılığı olduğu için katsayı tahmininde modern tahmincilerden olan Genişletilmiş Ortalama Grup (AMG) tahmincisi kullanılmıştır. Çalışmada ortaya atılan hipotezler bu yöntemin uygulanmasıyla test edilmiştir. Yüksek gelirli ülke grubunda dış ticaret hacminin artışı imalat sanayi sektörü üzerinde pozitif etkilere neden olurken; kişi başına düşen GSYH'ın artışının etkisi negatif yönlüdür. İşgücü verimliliği açısından ise ortak bir görüşe varılamamış ve Hipotez 4 kabul edilmiştir. Üst-orta gelirli ülke grubunda da dış ticaret hacminin artışı imalat sanayi sektörünü pozitif yönde etkilemektedir. Kişi başına düşen GSYH'ın etkisi açısından ise fikir birliğine varılamamış ve sonuçların ülkelere göre farklılaştığı görülmüştür. İşgücü verimliliğinin artışının imalat sanayinin gelişimi aşamasında pozitif etkilere neden olduğu üst-orta gelirli ülke grubuna ait bulgular arasındadır. Alt-orta ve düşük gelirli ülkelerde hem veri kısıtlaması hem de verilerin çok dar bir aralıkta hareket etmesi nedeniyle hipotezler kabul edilmiş ve etkiler ülke grubu açısından bütüncül bir bakışla kanıtlanamamıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular, (erken) sanayisizleşmeye etki eden faktörlerin ülkelerin gelir düzeylerine göre farklılaştığını göstermektedir.