İlk ve ortaokul öğretmenlerinin idareye karşı hak arama durumlarına ve hesap verebilirlik düzeylerine ilişkin algıları

Bu araştırmanın genel amacı; Bolu ili merkez ilçe ilk ve ortaokullarında görevli öğretmenlerin hak arama durumlarına ve hesap verebilirlik düzeylerine ilişkin algılarını tespit etmektir. Araştırmanın evrenini, 2012 – 2013 eğitim öğretim yılında Bolu ili merkez ilçesindeki ilk ve ortaokullarında görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Evren kapsamında 35 ilk ve ortaokul, toplam 1012 ilk ve ortaokul öğretmeni bulunmaktadır. Araştırma evrenini temsil edecek düzeyde 25 ilk ve ortaokul ve bu okullarda görev yapan 447 öğretmen tabakalı örneklem yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırmada tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın veri toplama aracı üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde öğretmenlerin kişisel bilgilerini elde etmek amacıyla kişisel bilgi formu kullanılmıştır. İkinci bölümde öğretmenlerin hesap verebilirlik düzeylerine ilişkin algılarını belirlemek için " Öğretmenlerin Hesap Verebilirlik Algıları", Görev ve Sorumluluk, İletişim, Beklentiler ve Engeller alt boyutlarını içerecek biçimde araştırmacı tarafından ölçek geliştirilmiştir. Üçüncü bölümde ise öğretmenlerin hak arama durumlarına ilişkin algılarını ölçmek için Şen (2006), tarafından geliştirilen "Öğretmenlerin İdareye Karşı Hak Arama Durumu" adlı anketi sınırlandırılarak "Haklarımız ve Sorumluluklarımız" ile "Hukuki Haklarımızı Kullanma Tutumlarımız" boyutları kullanılmıştır. Araştırma verileri SPSS paket programından yararlanılarak çözümlenmiştir. Verilerin çözümlenmesinde yüzde, frekans, aritmetik ortalama, standart sapma, Mann Whitney U testi, Kruskal Walles analizi ve Sperman rho korelasyon analizi kullanılmıştır. Araştırmada şu sonuçlara ulaşılmıştır: İlk ve ortaokul öğretmenleri hak arama durumlarına ilişkin algıları genel toplamına yönelik "Katılıyorum" düzeyinde görüş belirtirken, hesap verebilirlik düzeylerine ilişkin algıları genel toplamına yönelik "Çoğu Zaman" düzeyinde görüş bildirmişlerdir. İlk ve ortaokul öğretmenlerinin hak arama algılarına ilişkin görüşleri; cinsiyet, medeni durum, yaş ve görev değişkenlerinde anlamlı fark ortaya çıkarmazken, hak arama ölçeğinin hakları kullanma boyutunda mesleki kıdem değişkeninde ve hakları bilme alt boyutunda sendikal durum değişkeninde anlamlı farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. İlk ve ortaokul öğretmenlerinin hesap verebilirlik algılarına ilişkin görüşleri; medeni durum, yaş ve sendikal durum değişkenlerinde anlamlı fark göstermezken, diğer değişkenlerde anlamlı fark tespit edilmiştir. Öğretmen görüşleri; cinsiyet değişkenine göre görev ve sorumluluk ile beklentiler boyutlarında, kıdem değişkenine göre görev ve sorumluluk boyutunda, görev değişkenine göre ise görev ve sorumluluk, beklentiler ve iletişim boyutlarında anlamlı fark ortaya çıkarmıştır. İlk ve ortaokul öğretmenlerinin hak arama ve hesap verebilirlik algılarına ilişkin görüşleri arasında düşük düzeyde pozitif yönlü anlamlı ilişki olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: İlk okul öğretmeni, ortaokul öğretmeni, yönetim, hak, hak arama, hesap verebilirlik