İlköğretim beşinci sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde tarih konuları üzerinde oluşturdukları metaforların söylem analizi tekniği ile incelenmesi

Bilişsel süreci anlama ve anlatmada en etkili araç olan metaforlar günlük yaşantımızda sıklıkla başvurduğumuz güçlü anlam ifadeleridir. Bir durumu diğer bir durumla kıyaslamak olan ve bu süreçte hafızanın sık sık tekrarlanarak yapılanmasını sağlayan metaforlar aktif hafıza ile öğrencilere etkili ve kalıcı öğrenme ortamları sağlarken yeni öğrenmeler için güçlü bir referans sağlamaktadır.Bireyin geçmiş yaşantısı ve yaratıcılığı ile iç içe olan metaforlar, dilin inşaa edildiği pratik form olan söylemlerde sıklıkla yer almaktadır. Bilginin üretildiği ve yapılandırıldığı yer olan söylemlerde teorik çerçevesiyle yer bulan metaforlar sosyo - kültürel içeriği birbirine bağlayan önemli bir role sahiptir. Metafor oluşturma sürecinde söylem dilbilimsel ve sözdizinsel yapısı ile yeni oluşumlara kolaylık sağlarken, öğrencinin bilişsel sürecini güçlendirmekte ve zenginleştirmektedir. Bu sebeple bu araştırmada ilköğretim beşinci sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersinde tarih konuları üzerinde oluşturdukları metaforları söylem analizi tekniği ile incelemek amaçlanmıştır.Araştırmada veriler, 2008 - 2009 eğitim öğretim yılının birinci ve ikinci döneminde Çanakkale ili merkezinde bulunan 5 farklı ilköğretim okulunun 427 beşinci sınıf öğrencisinden yazılı olarak ve belirlenen öğrencilerle yapılan görüşmelerden ayrıca bu öğrencilerin sosyal bilgiler derslerindeki gözlem raporlarından toplanmıştır.Araştırma betimsel nitelikte bir durum saptaması olup, nitel araştırma teknikleri temel alınarak analiz edilmiştir.Verilerin analizi sonucunda elde edilen metaforların, öğrencilerin geçmiş yaşantıları ve sosyo-kültürel ortamları ile paralellik gösterdiği görülmüştür. Ayrıca söylemlerde yer alan metaforların ise sınıf içerisinde yeni oluşumlar sağladığı görülmüştür. Metaforların içerik analizi tekniği ile incelenmesi sonucunda 10 farklı kodlama elde edilmiştir ve oluşturulan kodlamalarda her öğrencinin tarihi kendi yaşantısıyla detaylandırdığı görülürken, metaforların öğrenme - öğretme sürecine bu yöndeki olumlu etkisi ve öğrencilerin bu sürece aktif olarak katılmasının önemi görülmüştür.Araştırmanın alt amaçlarına göre, kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre daha çok metafor oluşturduğu ve araştırma örnekleminde yer alan beş ilköğretim okulundan ÖKİÖO öğrencilerinin daha çok metafor oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ulaşılan sonuçlara dayalı olarak da, metaforun anlamlı öğrenmeyi sağlamak amacıyla eğitimde bir araç olarak kullanılması, öğrencilerin yaşantı zenginliklerinin aktif öğrenme teknikleri ile zenginleştirilmesi, sınıf söyleminin etkili ve kontrollü olarak kullanılması, metaforlarla öğrencilere farklı bakış açılarının kazandırılması ve ders kitaplarında metaforik ifadelerin örneklerine yer verilmesi gibi önerilerde bulunulmuştur.