İlköğretimde görev yapan öğretmenlerin çocuk ihmal ve istismarına ilişkin farkındalık düzeylerinin değerlendirilmesi

Çocuk ihmal ve istismarı; çocuğun sağlıklı gelişimini olumsuz yönde etkileyen fiziksel, cinsel ve psikososyal açıdan tehdit oluşturan her türlü eylemler bütünüdür. Çocuklar bu eylemlerle yaşamın her döneminde karşılaşabilmektedir. Bu eylemlerin tespitinde ve önlenmesinde eğitim sürecinin başlangıcı olan ilköğretim dönemi önem arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı; çocukların gelişiminde önemli rol ve sorumluluğu olan ilköğretimde görev yapan öğretmenlerin çocuk ihmal ve istismarı sorununa yönelik farkındalıklarını incelemek ve bu bağlamda sorunun çözümüne yönelik öneriler geliştirmektir. Araştırmada genel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmaya İstanbul ili Pendik ilçesinde ilköğretimde görev yapan 455 öğretmen katılım sağlamıştır. Veri toplama aracı olarak; katılımcıların tanıtıcı özelliklerini içeren 16 soruluk "tanıtıcı bilgi formu" ile katılımcıların çocuk ihmal ve istismarı sorununa yönelik farkındalıklarını ortaya koymak amacı ile Uysal (1998) tarafından geliştirilen Likert tipi "Çocuk İhmal ve İstismarı Belirti ve Risklerinin Tanılanmasına Yönelik Ölçek Formu" kullanılmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen veriler SPSS 20 programı ile analiz edilmiştir. Tüm değişkenlerin frekans (f) ve yüzde (%) değerleri hesaplanmıştır. Öğretmenlerin çocuk ihmal ve istismarına yönelik farkındalık düzeyi puanları üzerine demografik değişkenlerin etkileri incelenmiştir. Öğretmenlerin çocuk ihmal ve istismarına yönelik farkındalık düzeyi puanlarının normallik varsayımının sağlanmadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle karşılaştırmalarda Kruskal Wallis-H Testi ve Mann Whitney U Testi kullanılmıştır. Anlamlı fark gözlenen gruplarda farklılığın hangi gruplardan kaynaklandığının belirlenmesi için yine Mann Whitney U Testi'nden yararlanılmıştır. Sonuçların tamamı tablolar ve yorumları ile birlikte sunulmuştur. Araştırma kapsamında elde edilen veriler incelendiğinde(bulgular); katılımcıların %56'sının lisans eğitimi sürecinde, %72,7'sinin mezuniyet sonrası süreçte çocuk ihmali ve istismarı ile ilgili herhangi bir eğitim almadıkları saptanmıştır. Katılımcıların %63,6'sı çalıştıkları kurumlarda çocuk ihmal ve istismarına yönelik herhangi bir talimat veya prosedür varlığından haberdar olmadıklarını belirtmişlerdir. Katılımcıların %28.5'i çocuk ihmali ve istismarını bildirecekleri yer olarak Okul yönetimini, %26.5'i Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğünü tercih etmiştir. Katılımcıların istismar sorunu tespit etmede kendilerini yeterli görme oranları istismar türlerine göre farklılık göstermektedir. Katılımcıların büyük bir çoğunluğu fiziksel ve ekonomik istismarın tespitinde diğer istismar türlerine göre kendilerini daha fazla yeterli görmektedirler. Katılımcıların %71,9'u mesleğe başladıkları ilk güne göre çocuk ihmal ve istismarı konusundaki farkındalıklarının arttığını düşünmekle beraber; katılımcıların %90'ının çocuk ihmal ve istismarı konusunda daha fazla bilgiye gereksinim duyduklarını belirtmişlerdir. Sonuç olarak, Türkiye'de ilköğretimde görev yapan öğretmenlerin çocuk istismarı ve ihmali konusunda bilgi eksikliklerinin bulunduğu ve bu eksikliklerinin farkında oldukları, daha fazla bilgi edinmeye ihtiyaçlarının olduğu saptanmıştır. Bilgi eksikliklerinin giderilmesi ve farkındalığın arttırılmasına yönelik sosyal hizmet uzmanları ile koordineli çalışmanın önemi ve sosyal hizmet uzmanlarının okul sistemi içerisinde yer almaları gerekliliği bir kez daha ortaya çıkarılmıştır.