İlkokul eğitiminde ve sosyal bilgiler dersinde Barış Manço şarkılarının kullanılabilme durumları

Sanat; evde, sokakta, okulda, işte ve eğlencede kısaca her yerde olması gerekmektedir. Tüm bunların sağlanabilmesi elbette eğitim yolu ile mümkün olabilecektir. Eğitim, sanatın anlamlandırılmasını sağlarken sanat da eğitimin gelişmesine ve yaşamasına katkı sağlayacaktır. Eğitim yoluyla sanatın anlamlandırılması sanatın eğitimde kullanılmasını gerekli kılmaktadır. Edebiyat başta olmak üzere Müzik, Görsel Sanatlar, Beden Eğitimi ve Oyun gibi dersler, doğrudan sanat ile ilgili iken birçok dersin de sanat ve edebiyat ile yakından ilişkili olduğu görülmektedir. Örneğin sosyal bilgiler dersi sanat ve edebiyat ile yakından ilişkili derslerin başında gelmektedir. Sosyal bilgiler, etkili vatandaş yetişmek için, sanat, edebiyat ve sosyal bilimlerin bir araya gelmesiyle oluşturulan bir alandır. Sosyal bilgiler dersinde sanat ve edebiyat, edebi ürünler ile yer alabilmektedir. Edebi ürünler, çocuklarda dil, empati ve iletişim becerilerinin gelişmesini, değer edinimini, sosyalleşmeyi, tarih bilinci edinmeyi sağlar. Genelde eğitimin özelde sosyal bilgilerin ana amacı etkili vatandaş yetiştirmektir. Etkili vatandaşı yetiştirmede içerikleri ile şarkı ve türkülerin önemli bir yeri vardır. Türkiye'de çocuk ve gençler için müzik denildiğinde akla gelen ilk isimlerden biri Barış Manço'dur. Müziği aracı kılarak toplumları anlamayı, anlatmayı kendine görev edinen Barış Manço'nun eserlerinde, kültürel değerlerin yanı sıra evrensel değerlere de sıklıkla vurgu yapmış olduğu görülmektedir. Eserlerin birçok konuda zengin içeriğe sahip olduğu düşüncesi, bu çalışmanın yapılmasına teşvik etmiş; ilkokul eğitimde ve sosyal bilgiler dersinde Barış Manço şarkılarının kullanılabilme durumları belirlenmek istenmiştir. Karma yöntemle desenlenen bu çalışmada nitel ve nicel verilere aynı oranda ağırlık verildiğinden eşit statü hem nicel hem de nitel veriler aynı ölçme aracında ve aynı zamanda toplandığı için eş zamanlı tür işe koşulmuştur. Araştırmanın nicel boyutunda kesitsel tarama modeli, nitel boyutunda durum çalışması kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 104 sınıf öğretmeni oluşturmuş ve araştırmada tek bir veri toplama aracı kullanılmıştır. Bu veri toplama aracı Barış Manço'nun 125 şarkısından oluşturulmuştur. Verilerin analizinde SPSS ve MAXQDA programlarından yararlanılmıştır. Çalışma sonucunda sınıf öğretmenlerine göre Barış Manço'nun anonim şarkılarından 17'si, kendi yazdığı şarkılardan 67'si ilkokul eğitiminde, anonim şarkılarından 16'sı, kendi yazdığı şarkılardan 52'si sosyal bilgiler dersinde istatistiksel olarak kullanılabilir durumdadır. Barış Manço'nun hem anonim hem de kendi yazdığı şarkıların tarih bilinci oluşturmada, doğal çevrenin coğrafi özelliklerini tanıtmada, tarihi kişiliklere yer vermede, türkü hikayeleriyle dersi desteklemede, dersin kazanımlarıyla konu ilişkisi oluşturmada, değerler eğitiminde ve beceri geliştirmede sosyal bilgiler dersinde kullanılabilir olduğu anlaşılmaktadır. Barış Manço'nun hem anonim hem de kendi yazdığı şarkılarının ilkokul eğitiminde kullanılabilir olma durumuna yönelik gerekçeler incelendiğinde şarkıların özellikle birçok dersin içeriği ile ilişkilendirilebilecek özelliklere sahip olması dolayısıyla derslerin kazandırılmasında yardımcı materyal olarak kullanılabilecek olmasıdır. Barış Manço şarkılarının dersler özelinde birçok kazanımda kullanılabilmesinin yanında ilkokul eğitiminde genel olarak; beceri, değer, davranış ve inançların kazandırılmasında, estetik duyarlığın geliştirilmesinde, kültürel unsurların fark ettirilmesinde, özdenetim geliştirmede, çevre okur-yazarlığı kazandırmada, sanatsal niteliklerin geliştirilmesinde ve vatandaş olma bilincinin kazandırılmasında kullanılabilir olduğu anlaşılmaktadır. Barış Manço şarkıları ile ilgili olarak; şarkı içeriklerinin çocuğun ilgi ve gereksinimlerine yanıt vermeyecek olması, şarkılarda karamsarlığın ağır basması, şarkı sözlerinin çocuğun anlam evrenine uygun olmaması, cinsel ifadelerin yoğunluğu, kullanılan ağdalı dilin, çocuğun dil gelişim düzeyini karşılamaması, cinsiyet ayrımına ve düşünce karmaşıklığına neden olabilecek ifadelerin yer alması, emir verme, nasihat etme niteliğindeki yargıların, çocuğun neden sonuç ilişkisi bakımından düşünebilmesinin önünde engel oluşturmasından dolayı sınıf öğretmenlerine göre Barış Manço'nun şarkıların bazılarının ilkokul eğitiminde ve sosyal bilgiler dersinde kullanılamaz olduğu belirlenmiştir.