İlkokul sağlık okuryazarlığı öğretim programının tasarlanması, uygulanması ve etkisinin incelenmesi

Sağlık, her dönemde insanlar için önemli olmuştur. Kaliteli bir yaşam sürmek isteyen insanların vazgeçilmez bir ihtiyacı olan sağlık, insanların üretken olmasının da önkoşuludur. Hastalıklardan kurtulmak kadar sağlıklı yaşam halinin sürdürülmesi de önem taşımaktadır. Sağlık okuryazarlığı; sağlık bilgisine ulaşabilmeyi, ulaşılan sağlık bilgisine değer biçerek doğru sağlık bilgisini seçebilmeyi, edinilen doğru sağlık bilgisini bireylerin kendi yaşamlarına uyguladıkları gibi çevresinde yaşayanlar için sorumluluk almayı da içermektedir. Çocuklukta edinilen sağlık davranışlarının yetişkinlik dönemini doğrudan etkilemesi nedeniyle sağlık okuryazarlığı eğitimine erken yaşlarda başlanması önerilmiştir. Sağlık bilgisine ulaşmada okuryazar olmanın önemi nedeniyle sağlık okuryazarlığı eğitimine ilkokul döneminden başlanabileceği düşünülmüştür. Bu araştırmada, ilkokul dördüncü sınıfta öğrenim gören öğrenciler için tasarlanmış olan Sağlık Okuryazarlığı Öğretim Programının (SOÖP), öğrencilerin sağlık okuryazarlığı düzeyine ve sağlık okuryazarlığı başarılarına etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda öncelikle alanyazın taraması yapılmıştır. Ardından 53 ilkokul dördüncü sınıf öğrencisinin, 33 sınıf öğretmeninin, 3 aile hekiminin, 2 çocuk hastalıkları uzmanının ve 3 pedodonti uzmanının katıldığı ihtiyaç analizi çalışması yapılmıştır. İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin edinmeleri gerektiği anlaşılan sağlık okuryazarlığı bilgi ve becerileri doğrultusunda beş modülden oluşan SOÖP tasarlanmıştır. Program tasarısı hakkında uzman görüşleri de alındıktan sonra pilot uygulama yapılmıştır ve gereken düzenlemeler yapılarak program, deney grubuyla asıl uygulamaya hazır hale getirilmiştir. İç içe gömülü karma desenle gerçekleştirilen çalışmanın nicel boyutunda yarı deneysel desen kullanılmıştır. Afyonkarahisar ilindeki bir ilkokulda 2023-2024 eğitim öğretim yılında öğrenim gören 23 öğrenci deney grubunu, 24 öğrenci kontrol grubunu oluşturmuştur. Araştırmanın nicel verileri Sağlık Okuryazarlığı Düzeyi Ölçeği, Sağlık Okuryazarlığı Başarı Testi ve modül sonu değerlendirme etkinlikleriyle toplanmıştır. Araştırmanın nitel verileri dördüncü sınıf öğrencilerinden odak grup görüşmesiyle, öğrencilerin ebeveynlerinden yarı yapılandırılmış görüşme formuyla ve araştırmacı tarafından tutulan saha notlarıyla toplanmıştır. Toplanan nicel verilerin analizi sonucunda SOÖP'ün, deney grubu öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeylerini ve sağlık okuryazarlığı başarılarını artırdığı belirlenmiştir. Nitel bulgulara göre SOÖP'ün amaçlarına ulaşılabildiği, öğrencilerin ebeveynlerinin de çocuklarında sağlık okuryazarlığı davranışları gözlemlediklerini belirttikleri görülmüştür. Araştırmanın sonuçlarına göre SOÖP yoluyla ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeyinin ve sağlık okuryazarlığı başarılarının geliştirilebildiği görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Sağlık okuryazarlığı, ilkokul dördüncü sınıf öğrencileri, öğretim programı, program geliştirme.