İlm-i nücûm ve onsekizinci yüzyılda Osmanlı sarayındaki rolü

Bu tez özellikle III. Mustafa saltanatına (1757-1774) odaklanarak ilm-i nücûm'u (astroloji) ve Osmanlı saray dinamikleri bağlamında ilm-i nücûm pratiğini irdelemektedir. Kökleri önceki islami kültürlerde yer alan ilm-i nücûm uygulaması Osmanlı sarayında sultana ve maiyetine hizmet veren imparatorluğa özgü bir gelenekti. Öncelikle, bu çalışma astrolojik fikirlerin Osmanlı dünyasına aktarımını açıklamakta ve ilm-i nücûm'un Osmanlı bilginlerince nasıl ele alındığını incelemektedir. Çalışma Osmanlı astroloji yazınının ilm-i nücum'un ilmiye sınıfı uğraşıları içerisinde bütünleyici bir kısım oluşturduğunu açık şekilde ortaya koyduğunu vurgulamaktadır. İkinci olarak, bu tez, onsekizinci yüzyıl müneccimbaşısı Halil Efendi'nin ahkâm çalışmalarını inceleyerek, müneccimbaşının anlatımları ile saray hayatı çevresinde gelişen şartlar arasındaki içiçe geçen ilişkiye ışık tutmaktadır. Ahkâmların siyasete tabi olan yapısı, saray meselelerindeki kırılganlığa bakmamıza imkan sağlamaktadır. Aynı zamanda, Halil Efendi'nin tereke kayıtlarını inceleyerek, bir onsekizinci yüzyıl münecciminin entelektüel ilgilerini ortaya koymaya çalıştık. Bunun ötesinde, ahkâmların yapısının dikkatli biçimde bir düzene sokulmuş olmasında, aslında onların kozmolojik ifadelerle imparatorluk inşasında kullanıldığını anlamaktayız. Bu çalışma, politik astrolojinin, alışılmış görevlerinin dışında, özellikle büyük değişim ve belirsizlik zamanlarında daha etkin olduğunu ileri sürmektedir.