İmam Gazali'nin Kur'an ayetlerini tefsirde öne çıkan pedagojik tavsiyeleri (İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn özelinde bir çalışma)

İmam Ebu Hâmid Gazali'nin "İhyâ-ü Ulûmi'd-Dîn" adlı eseri, benzersiz bir eserdir. Eser, şeriatı, ibadetleri, ibadetlerin ve muamelenin edeplerini kapsamaktadır. Gazali, özellikle terbiye, ahlak eğitimi ve nefs muhasebesi alanlarında sunduğu faydalı bilgi ve ilimleri eserinde ustaca işlemiştir. Kitapları, Kuran ayetlerinin tefsirleriyle doludur. Özellikle "İhya" kitabını, nefs hakkındaki deneyimlerinin özeti, nefsin afetlerine şifa olacak şekilde derlemiştir. "İhyâ-ü Ulûmi'd-Dîn" adlı eseri, vaaz, nasihat, tasavvuf ve tezkiye alanlarında en ünlü kitaplardan biridir. Bu çalışmada, " İhyâ-ü Ulûmi'd-Dîn" de yer alan bazı eğitici tavsiye, nasihat ve tezkiye unsurlarına ışık tutmak amaçlanmıştır. Burada, ayetler Mushaf sırasına göre ele alınmıştır. Ayetleri, tefsiriyle birlikte, bazen Gazali'nin sözünden alıntı yaparak, bazen de anlamı -belirsizse- açıklayarak sunduk. Orijinal metin ile yorum ayırt edilmiştir ve bu konuda araştırma ve tümevarım yöntemini izledik. Ayrıca, "İhyâ-ü Ulûmi'd-Dîn "de yer alan eğitici tavsiyeleri de kitabın ana ve alt bölümlerine göre sıralayarak ele aldık. "İhyâ-ü Ulûmi'd-Dîn "de İslam'ın esaslarına odaklanan ilk iki cilt üzerinde uzunca durduk. Birinci ciltte İslam'ın temel dayanaklarını, ikinci ciltte ise insanlararası ilişkilerde uyulması gereken adabı incelemekteyiz. Fıkhi konularda teferruata girmekten kaçınmaya ve zayıf hadislerden uzak durmaya çalıştık. "İhyâ-ü Ulûmi'd-Dîn "de yer alan eğitim ve tezkiye ile sınırlı kalmaya çalıştık. Ayetlerin yerlerini ve hadislerin rivayet yollarını belirtmeye özen gösterdik. Gazali'nin "İhyâ-ü Ulûmi'd-Dîn "deki nasihatlerini kapsamlı bir şekilde ele alan bir vaaz ve rehberlik kitabı yazmak için Allah Teala'dan bize yol göstermesini niyaz ediyoruz. Çalışmamız beş ana bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde, İmam Gazali'nin biyografisi, İslam kütüphanesini zenginleştiren eserleri ve tefsirdeki usulü ele alınmıştır. İkinci bölümde, "İhyâ-ü Ulûmi'd-Dîn "de zikredilen tasavvuf ve vaaz içerikli ayetlerin Kur'an-ı Kerim'deki sırasına göre tefsirine değinilmiştir. Üçüncü bölümde alim ve talebenin ahlak ve adabı konusundaki tavsiyeleri, dördüncü bölümde ibadetler ve ibadet adabıyla ilgili tavsiyeleri, beşinci bölümde ise muamele adabına dair tavsiyeleri incelenmiştir.