Ahlâksızlık, yakışıksızlık ve ihlâl: Geç Osmanlı İmparatorluğu'nda Pera ve Galata'nın 'uygunsuz' Rumları

Özellikle 19. yüzyılın ikinci yarısında İstanbul'un önde gelen Rumlarının, cemaatlerine okul, cemiyet ve kilise gibi toplanma çağrısı yapan yerler kazandırmak için sarfettiği yoğun çaba, daha sıkı bir cemaat yapılanmasına doğru gidildiği fikrinin işaretlerini taşır. Değişen şartlar ve ideolojilerle, tahayyül edilen cemaate katılım sadece din değil, eğitim, uğraş, sağlık ve ahlâk gibi birtakım kriterleri de içerecekti. 'Muğlak' veya 'alışılmışın dışında' işlerle meşgul ve cemaatin itibarını zedeleme potansiyeli olanlar bu resme aykırı düşmekteydi. Bu gibi 'uygunsuz' karakterlerin sayıca çok olduğu Pera ve Galata'daki eğlence sektöründe (fahişeler, genelev sahipleri, köçekler, şarkıcı/aktrisler) kaydadeğer bir Rum varlığı göze çarpar. Bu gruba ek olarak, bazı özellikleri ve alışkanlıkları yüzünden hakir görülen veya iyi gözle bakılmayanlar (kabadayılar, ayyaşlar, kumarbazlar), işsizler ve mesleğinin yanı sıra kanunsuz işlere bulaşmış Rumlar da 'uygunsuz'lar arasındadır. Bu çalışma, Osmanlı devlet belgeleri, gazete haberleri, seyahatnameler, hatıratlar, anılar, romanlar ve akademik çalışmalar ışığında, topluca 'marjinal' veya 'toplumun kıyısında' addedilmeye maruz kalan insanlar dahil olmak üzere, ahlâkî, sosyal ve – belli bir ölçüde – yasal limitleri ihlâl eden bireylerin devlet, cemaat ve toplum nazarında nasıl görüldüklerini ve ne ölçüde farklılaştıklarını anlamaya yöneliktir. Anlaşılan odur ki, 'uygunsuzluk' dışlanmayla illâki doğru orantılı olmamakla birlikte, 'uygunsuz' kişiler tek bir iş sektörüne veya etnik-dinsel gruba mensup değillerdir.