İmmün hemolitik anemi ve immün trombositopenik purpura tanılı hastalarda D vitamini düzeylerinin klinik, laboratuvar bulguları, prognoz ve tedavi yanıtıyla ilişkisinin araştırılması

Giriş ve Amaç: İmmün trombositopenik purpura (İTP) ve immün hemolitik anemi (İHA) gibi hayatı tehdit eden immünolojik hematolojik hastalıkların tedavisinde ilk basamakta kortikosteroidler kullanılmaktadır. Steroid tedavisine direnç olması durumunda eltrombopag, splenektomi, rituksimab ve azatioprin gibi immünsupresif ajanlar, tedavinin ikinci basamağında uygulanabilmektedir. İmmünite üzerine olan etkileri, doğal ve adaptif bağışıklık hücreleri üzerinde çeşitli çalışmalarda gösterilen D vitamininin otoimmün hastalıklarda da tedavi direncinde çeşitli mekanizmalarla rol oynayabileceği düşünülmektedir. Kalsiyum metabolizması üzerine olan etkileri bilinen D vitamininin anti-inflamatuar ve immün düzenleyici etkinliği üzerine çalışmalar halihazırda yürütülmektedir. Bu çalışmada immün hemolitik anemi ve immün trombositopenik purpura tanılı hastalarda D vitamini düzeylerinin klinik, laboratuvar bulguları, prognoz ve tedavi yanıtı üzerine etkisinin araştırılması hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Ocak 2012 ile Ocak 2025 tarihleri arasında hematoloji servisi ve polikliniğinde değerlendirilen İTP ve İHA tanılı hastalar retrospektif olarak incelendi. Hastaların demografik verileri (yaş, cinsiyet), öykü, laboratuvar (glukoz, üre, kreatinin, ürik asit, AST, ALT, ALP, GGT, total bilirubin, indirekt bilirubin, LDH, albumin, CRP, prokalsitonin, total kolesterol, HDL, LDL, trigliserid, folik asit, B12, ferritin, D vitamini, parathormon, HbA1C, PT, APTT, INR, fibrinojen), görüntüleme sonuçlarına ait bilgiler (abdomen - tiroid USG), tanı öncesi ve tanı anındaki komorbiditeleri, kullandığı ilaçlar, aldığı tedaviler, hastaların tedaviye verdikleri yanıtlar ve genel sağ kalım verileri geriye yönelik olarak hastane bilgi yönetim sisteminden taranarak kaydedildi. Bulgular: Çalışmaya 83 İHA, 123 İTP tanılı olmak üzere 206 hasta alınmıştır. Çalışmamızdaki 83 İHA hastasının %37,3'ünde D vitamini eksikliği, %41'inde D vitamini yetersizliği saptanırken; 123 İTP hastasının %30,9'unda D vitamini eksikliği, %43,9'unda D vitamini yetersizliği saptanmıştır. Bu veriler Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği tarafından saptanan Türkiye ortalamasıyla karşılaştırıldığında; çalışmamızda D vitamini replasmanı yapılması gereken hasta oranı, Türkiye ortalamasına benzer bulunmuştur. Cinsiyet ve yaş ile D vitamini düzeyleri arasında anlamlı ilişki bulunmazken İHA hastalarının, İTP hastalarından istatistiksel olarak anlamlı biçimde daha yaşlı olduğu görülmüştür. Vücut kitle indeksleri arasında İHA ve İTP grupları arasında anlamlı fark yokken, İHA hastalarında VKİ arttıkça D vitamininin anlamlı biçimde düştüğü saptanmıştır (p=0,032). Hastaların hemogram parametreleri, rutin biyokimyasal testleri, B12 vitamini, folik asit, ferritin, koagülasyon değerleri ile D vitamini düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır. D vitamini düzeylerine göre parathormon ölçümleri arasında ise istatiksel olarak anlamlı fark tespit edilmiştir (p<0,05). D vitamini 10'un altında olan hastaların parathormon düzeyleri, beklendiği üzere anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Çalışmamızdaki İTP hastalarının, İHA hastalarına göre daha fazla atak geçirdiği görülmüştür (p<0,01). İmmün hemolitik anemi hastalarında D vitamini düzeyiyle atak sayıları arasında ilişki bulunmazken İTP hastalarında D vitamini düzeylerine göre atak sayıları karşılaştırıldığında da istatistiksel açıdan anlamlı fark saptanmıştır. D vitamini <10 olan hastaların, D vitamini >20 olan hastalara göre daha fazla atak geçirdiği görülmüştür (p=0.028). D vitamini düzeylerine göre hastaların yatış süreleri karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamış ve İHA ve İTP grupları arasında yatış süreleri açısından anlamlı fark olmadığı görülmüştür (p=0,133). İmmün hemolitik anemi hastaları ortalama 30,4 (medyan 14), İTP hastaları ortalama 56,5 (medyan 39) ay izlem süresine sahip olup İTP hastalarının daha uzun süre izlendiği görülmüştür (p<0,01). D vitamini düzeyleriyle izlem süresi arasında ilişki saptanmamıştır. Hasta grupları sağ kalım açısından değerlendirildiğinde İTP hastalarının, İHA hastalarına göre sağ kalım sürelerinin anlamlı olarak uzun olduğu görülmüştür (p<0,01) Her iki grupta da D vitamini <10 olan hastaların sağ kalımı daha kısa bulunmuştur. Yapılan ileri analizlerde D vitamininin mortalite üzerine bağımsız bir değişken olmadığı görülmüştür. İmmün hemolitik anemi hastalarında yaşlanma ve komorbidite varlığının mortaliteyi arttırdığı görülürken (p<0,05), İTP hastalarında mortalite üzerine istatistiksel olarak fark yaratan bir bağımsız değişken saptanmamıştır. Sonuç: İmmün hemolitik anemi ve immün trombositopenik purpura hastalarında D vitamini eksikliği, oldukça sık görülmektedir. Düşük D vitamini düzeylerinin, özellikle İTP hastalarında atak sıklığında artış ve daha fazla tedavi gereksinimi ile ilişkili olduğu gözlenmiştir. D vitamini düzeylerinin immün sistem üzerindeki rolü dikkate alındığında, bu hastalarda tanı anında D vitamini ölçümü yapılması ve olası eksikliğin düzeltilmesi tedavi başarısını destekleyebilir. Daha geniş örneklemlerde, prospektif olarak planlanacak ve immünolojik belirteçlerin daha ayrıntılı değerlendirileceği çalışmalar, D vitamini ve bu iki hastalık arasındaki ilişkinin daha net ortaya koyulduğu sonuçlar verecektir.