IMO otonom gemi derecelerinin farklı boyutlarda karşılaştırmalı analizi ve ideal otonom gemi derecesi seçimi için bir model önerisi

Bu çalışmada, Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından tanımlanan Otonom Gemi Seviyeleri (Maritime Autonomous Surface Ships – MASS 1, 2, 3 ve 4), Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleriyle kapsamlı biçimde değerlendirilerek en uygun otonomluk düzeyinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Değerlendirme süreci; maliyet, emniyet ve güvenlik, teknik yeterlilik ile sosyal etkiler olmak üzere dört ana kriter altında yapılandırılmış ve bu kriterlere bağlı alt ölçütlerle detaylandırılmıştır. Kriter ağırlıkları, belirsizlik içeren uzman yargılarını dikkate alan Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci (BAHP) ile hesaplanmış; alternatiflerin önceliklendirilmesi ise Gri İlişki Analizi (GRA) ve Ağırlıklı Toplam ve Çarpım Yöntemi (WASPAS) ile gerçekleştirilmiştir. Bulgular, tüm yöntemlerde tam otonom seviyeyi temsil eden MASS 4'ün tüm kriterler göz önünde tutulduğunda günümüzde en uygun seçenek olarak öne çıktığını göstermektedir. Kriter önem derecelerine bakıldığında, emniyet ve güvenlik unsurunun %33,7 ile en kritik faktör olduğu görülmüş; bunu maliyet (%31,6), teknik kriterler (%23,6) ve sosyal boyutlar (%11,1) izlemiştir. Alt kriter düzeyinde ise siber güvenlik tehditleri, yatırım ve bakım maliyetleri, sistem sürdürülebilirliği ve personel eğitimi gibi faktörler belirleyici olmuştur. Sonuç olarak, otonom denizcilik teknolojilerinin yaygınlaştırılmasında yalnızca teknik uygunluk değil, aynı zamanda güvenlik, ekonomik verimlilik ve toplumsal kabul gibi çok boyutlu parametrelerin birlikte ele alınması gerektiği ortaya konmuştur. Bu bağlamda çalışma, karar vericiler için stratejik düzeyde yön gösterici bilimsel bir temel sunmaktadır.