Ansiklopedik kavramsallaştırmaların siyasi bilginin kamusallaşması üzerindeki etkisi: Encyclopédie ve İhvan-ı Safa risaleleri üzerinden bir karşılaştırma

Bu çalışma, Immanuel Kant'ın aydınlanma tanımını merkeze alarak, farklı tarihsel vekültürel bağlamlarda ortaya çıkmış iki kolektif ve ansiklopedik eseri karşılaştırmayıamaçlamaktadır. İncelenen eserler, İslam medeniyetinin Altın Çağı'nda yazılmış İhvan-ıSafa'nın Risaleleri ile 18. yüzyıl Batı Aydınlanması'nın ürünü olan ve Denis Diderot'unöncülüğünde hazırlanan Encyclopédie'dir. Karşılaştırma, temel olarak altı kavram üzerindenyürütülmektedir: özgürlük, hak, ahlak, eşitlik, egemenlik ve adalet. Bu kavramlar; birey(özgürlük ve hak), toplum (ahlak ve eşitlik) ve siyaset (egemenlik ve adalet) başlıkları altında,üç düzeyli bir analiz çerçevesiyle ele alınmıştır. Çalışmada Annales Okulu'nun tarihyazımıanlayışı, Derrida'nın yapısöküm yöntemi ve yorumlayıcı yaklaşım bir arada kullanılmış; ayrıcabulanık küme teorisi ve matematiksel fonksiyonların temel mantığı bu yöntemsel çerçeveyedestek sağlamıştır. Her bir kavramın tarihsel gelişimi izlenmiş, bu kavramlara söz konusueserlerde nasıl yaklaşıldığı analiz edilmiş, benzerlik ve farklılıklar ortaya konulmuş ve bueserlerin sonraki düşünsel üretimlere etkisi belirli referanslar aracılığıyla tartışılmıştır.Çalışmanın temel iddiası, Kant'ın "aydınlanma"yı aklın kullanımıyla tanımlayanyaklaşımından hareketle, farklı dönem ve medeniyetlerde ortaya çıkan düşünsel projelerinbenzer sorulara benzer cevaplar verebildiğini göstermektir. Bu bağlamda, bireyin akıl yoluylaözgürleşmesi, toplumun bilgi ve ahlaka dayalı olarak dönüşmesi ve siyasetin adalet temelindeörgütlenmesi gibi ortak düşünsel yönelimler, insanlığın evrensel entelektüel mirasının parçalarıolarak değerlendirilmiştir.