Küresel sağlık yönetişiminde informalite

Bu tez, özellikle Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) mevcut sistem içindeki konumuyla ilgili olarak, küresel sağlık yönetişimi (KSY) içindeki değişen dinamiklere odaklanmaktadır. Bu tezde, küresel sağlık yönetişimi içindeki informal uygulamalar ve bu informalitenin küresel sağlık sisteminin işleyişini nasıl etkilediği incelenmektedir. Uzun süredir küresel sağlık yönetişimine, küresel sağlık sisteminin sistematik işleyişinden sorumlu birincil aktör olarak DSÖ hâkim olmuştur. Bu tez projesi, DSÖ'nün küresel sağlık yönetişimi üzerindeki etkisinin azalması ve bu alanda yeni aktörlerin ortaya çıkması ışığında DSÖ tarafından üstlenilen formal uygulamaların azalan rolünü incelerken, küresel sağlık yönetişimi içindeki informalite bulmacasına odaklanmaktadır. Bu çalışma, "Kayıt dışılık küresel sağlık yönetişimi nasıl etkiler?", "DSÖ zaman içinde işlevini nasıl kaybetti?" ve "Pandemi sonrası dönemde, DSÖ'nün karşı karşıya olduğu rekabetin küresel sağlık yönetişimi üzerinde ne gibi etkileri olabilir?" sorularına yanıt vermeyi amaçlamaktadır. Küresel sağlık yönetişimindeki değişen dinamikleri incelemek için üç açıklayıcı vaka – Çin, Bill ve Melinda Gates Vakfı ve Küresel Fon – üç yönlü kayıt dışılık tipolojisi (Westerwinter ve ark. 2021) aracılığıyla analiz edilmiştir. KSY'de birden fazla aktörün etkin varlığı, birçok önemli sağlık sorununun müzakeresinde çatışmaya neden olmakla beraber, bu çeşitlilik aynı zamanda çok-taraflı bir yaklaşıma da katkıda bulunabilir. İnformalitenin küresel sağlık yönetişiminde önemli bir rol oynadığı kesindir. Bazı durumlarda, informal uygulamalar küresel sağlık sistemi içindeki ortak sorunlara yeni bir yaklaşım getirmekte ve küresel sağlığın ve küresel sağlık topluluğunun politikalarından öncelikli olarak etkilenen bireylerin durumunun iyileştirilmesine yardımcı olmaktadır. Bu teze göre, kurumlar içindeki informalitenin küresel sağlık yönetişimi üzerinde olumsuz bir etkisi vardır. Kurumlar çevresindeki informalite ve kurumların informal olması ise küresel sağlık yönetişimi üzerinde belirli bir dereceye kadar olumlu etkiye sahiptir. Ancak bu sonuç, incelediğim iki kurumun DSÖ tarafından belirlenen küresel sağlık yönetişimi kurallarına ve normlarına isteyerek uymasına büyük ölçüde bağlıdır. Bu nedenle, alternatif bir yönetişim yapısı oluşturmayı amaçlayan aktörlere odaklanan farklı vakalarda, kurumların çevresindeki informalite ve kurumların informal olması, küresel sağlık yönetişimi üzerinde olumsuz etkilere sahip olabilir. Informal uygulamalar, bireylerin sağlık ve esenlik hakkı ile insan güvenliği ilkesini ön planda tutan küresel sağlık yönetişimi kural ve normlarına uyduğu takdirde, informal uygulamaların küresel sağlık yönetişimi üzerinde olumlu bir etki yaratma şansı daha yüksektir.