İngiliz belgelerinde Kıbrıs dış ticareti (1878-1960)

Osmanlı Devleti 1877-78 Rus Harbi sonucunda yenilgiye uğrayarak, 1878 tarihinde Berlin Antlaşması'nı imzaladı. Kıbrıs adasının idaresi, Osmanlı Devleti'ni Rusya'ya karşı desteklemek üzere, İngiltere'ye 4 Haziran 1878 tarihinde imzalanan Kıbrıs Konvansiyonu ile devredildi. 1914 yılında I. Dünya Savaşı'nın başlamasının ardından, İngiltere Kıbrıs'ı tek taraflı ilhak etti. Savaşın sonucunda 1923'te imzalanan Lozan Barış Antlaşması ile Kıbrıs'ın ilhakı kalıcı hale geldi. Kıbrıs 1925'te Britanya Kraliyet sömürgesi statüsüne getirildi. Kıbrıs 1878-1960 yılları arasında İngiliz yönetiminde siyasi, idari, sosyal, kültürel ve ekonomik değişimler yaşadı. Çalışmamız, 82 yıllık süreçte, Kıbrıs dış ticaretinde yaşanan değişimlerin ele alındığı uzun bir dönemi kapsamaktadır. İngiliz belgeleri doğrultusunda İngiliz idaresinde, Kıbrıs dış ticaretinin gelişimi, Akdeniz ve uluslararası deniz ticaretindeki yeri ve önemi, transit bir liman olarak stratejik önemi vurgulanmıştır. İngiliz sömürge politikaları, Kıbrıs politikaları, uluslararası ilişkiler, uluslararası ticaret, dünya savaşları ve ekonomik kriz dönemlerinin Kıbrıs dış ticaretine etkileri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışmamız 8 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kıbrıs'ın kısa tarihine ve Osmanlı dönemindeki dış ticarete değinilmektedir. İkinci bölümde, İngiliz idaresinin ilk yılları ile 1. Dünya Savaşı döneminde Kıbrıs dış ticaretinde yaşanan gelişmeler incelenmektedir. Üçüncü bölümde, iki dünya savaş arası dönem ve Büyük Buhran yıllarındaki ticari duruma dair veriler yer alırken, dördüncü bölümde 2. Dünya Savaşı ve sonrasında Kıbrıs'ın dış ticaretiyle ilgili veriler aktarılmaktadır. Altıncı bölümde, Kıbrıs limanları ve deniz nakliyatındaki gelişmeler ele alınmıştır. Yedinci bölümde ulaşım ve altyapı gelişmeleri; sekizinci bölümde ise bankacılık sistemi, gelir-gider dengesi ve mali durum hakkında bilgiler sunulmaktadır. Çalışma, Kıbrıs'ta dış ticaret ve ticari ürünlerinin yanı sıra, savaş ve ekonomik kriz dönemlerinde yaşanan değişimlere ışık tutmaktadır. Çalışmanın sonucunda, İngiliz idaresinde Kıbrıs dış ticareti yükselişini sürdürmüştür. Kıbrıs tarihinin en yüksek dış ticaret hacmi, planlı kalkınma dönemi olan 1946-1959 döneminde görülmüştür. Kıbrıs Adası'nda uygulanan 82 yıllık ticari politikalar ve sonuçlarına dair bilgileri içeren çalışmamız, günümüzde ve gelecekte tarihi kaynak olarak Kıbrıs'a katkıda bulunmak amacıyla hazırlanmıştır. Anahtar kelimeler: Kıbrıs, Dış ticaret, İthalat, İhracat, Yeniden İhraç, Britanya.