İngiliz Hukukunda ihmal suretiyle işlenen haksız fiiler (tort of negligence)

ÖZET Çalışmanın konusu, İngiliz Haksız Fiiller Hukukunda İhmal Suretiyle İşlenen Haksız Fiiller 'dir (Tort of Negligence). İngiliz Haksız Fiiller Hukuku'nda, bizim hukukumuzda olduğu gibi tek bir haksız fiil kavramı yoktur. Birden fazla haksz fiil türünün bulunduğu haksız fiiller hukuku (Law of Torts) vardır. Bunun nedeni, önceleri haksız fiiller nedeniyle dava açabilmenin kralın fermanlarına dayanmasıdır. Bu fermanlarla düzenlenen haksız fiiller için dava açabilmek mümkündü. Zamanla bu nalsız fiil türlerinin yetersiz kalması nedeniyle yeni haksız fiil türlerine ihtiyaç duyulmuştur. İhmal suretiyle işlenen haksız fiiller, bu açığı kapatmış ve bağımsız bir haksız fiil türü olarak gelişmiştir. İhmal suretiyle işlenen haksız fiiller, kişinin dikkatsiz ve tedbirsiz davranışı ile hukuken varolan özen yükümlülüğünü ihlal ederek zarara neden olmasıdır, ihmal suretiyle işlenen haksız fiiller nedeniyle sorumluluktan söz edebilmek için, öncelikle haksız fiil failinin hukuken özenli davranma yükümlülüğü olmalıdır. Fail, dikkatsiz ve tedbirsiz davranışı ile özenli davranma yükümlülüğünü ihlal etmeli ve zarar olmalıdır. Ayrıca zararla özen yükümlülüğünün ihlali arasında nedensellik bağı olmalıdır. İhmal suretiyle işlenen haksız fiillerin bağımsız bir haksız fiil türü olarak gelişmesinde Donoughue v. Stevenson davası oldukça önemlidir. Bu dava ile ihmal suretiyle işlenen haksız fiillerin unsuru olan özen yükümlülüğünün varlığını belirlemede kullanılacak ölçüt belirlenmiştir. Bu ölçüte göre hukuken aranan özen yükümlülüğünün varlığını tespit için haksız fiil faili ile mağdur arasında yakın bir ilişki olmalıdır ve fail mağdurun zarar göreceğini öngörebilecek durumda olmalıdır.Özen yükümlülüğünün ihlalini belirlemek içinse her olay kendi içincfe değerlendirilmelidir. Zarar doğma riskinin az ya da çok oluşu, riski önlemenin maliyeti, failin ya da mağdurun içinde bulunduğu durum özen yükümlülüğünün ihlalini belirlemede önemlidir. Özen yükümlülüğünün ihlali ile doğacak zarar, maddi zarar olabileceği gibi, salt ekonomik zarar yada manevi zarar da olabilir. Zararla özen yükümlülüğünün ihlali arasındaki nedensellik bağı ise üçüncü kişinin yada mağdurun karşı kusuru dikkate alınarak tespit edilir. Zararının tazmin edilmesi için davacı, iddiasını kanıtlamakla yükümlüdür. Davacı / mağdur, davalının/ failin özen yükümlülüğü olduğunu, bunu ihlal ettiğini ve ihlal nedeniyle zararın doğduğunu kanıtlamak durumundadır. Res ipsa loquitor ilkesi, davacının kanıt yükümlülüğünün bir paça hafifletmiştir. Davalı / fail, unsurların olmadığını kanıtlayarak sorumluluktan kurtulabilir.