İngiltere'de idarenin taraf olduğu davalarda verilen yargısal emir içeren mahkeme kararlarının tabi olduğu usul ve esaslar

İngiltere'de idarenin yargı tarafından denetimi yargısal denetim adı verilen özel bir dava usulüyle yapılmaktadır. Yakın geçmişte İngiltere'nin idari yargılama alanında tecrübe etmiş olduğu reformlar İngiltere'yi idari rejimin benimsendiği hukuk sistemlerine oldukça yaklaştırmıştır. Günümüzde İngiltere'de idari uyuşmazlıkları çözümlemekle görevli bir ihtisas mahkemesi bulunmaktadır ve bu yargısal denetim davalarında özel hukuktan usul ve esas bakımından farklı hukuk kurallarını uygulamaktadır. Yargısal denetim başvurusu davacılar için son çaredir. Dava açmadan önce davacıların, uyuşmazlığı çözümlemekte etkili alternatif başvuru yollarını tüketmeleri gerekmektedir. Yargısal denetim başvurusu öncesinde tüketilmesi gerekli başvuru yolları da esas itibariyle idari başvuru ve tribunal başvurusu yoludur. İngiliz yargılama sisteminde tribunaller devlet ve birey arasında çıkan uyuşmazlıkların büyük kısmını çözmeleri bakımından önem arz ederler. Yakın geçmişte mevzuatta yapılan değişikliklerle tribunallerin yapısı yeniden kurgulanmış ve mahkeme benzeri hal almışlardır. Yargısal denetim incelemesi yapılabilmesi için öncelikle mahkemeden izin alınması gerekmektedir. İzin incelemesinde mahkeme, davanın konusunun yargısal denetim incelemesine uygunluğunu, dava ehliyeti, süre ve etkili başvuru yollarının tüketilmiş olup olmadığı incelenmektedir. Bu itibarla yargısal denetim izin incelemesi idari yargılama hukukumuzda dilekçeler üzerine yapılan ilk incelemeye benzerlik göstermektedir. İngiltere'de farklı olan bir husus izin incelemesi aşamasında şekli hususların yanında davacının iddialarının kuvvetinin de değerlendirmeye alınması ve kuvvetli görülmeyen iddiaların esas aşamasında savunulmasına izin verilmemesidir. iv Esas incelemesi aşamasında dava konusu idari işlemin hukuka uygunluk denetimi yapılır. Ancak haklılığını ispat etmiş davacı lehine talep ettiği karara hükmedilmesi kural olsa da İngiltere'de Yüksek Mahkeme (High Court), işlemin hukuka aykırı olduğunu kabul etmekle beraber davacının talep ettiği kararı vermeyi reddedebilir. Bu kapsamda mahkeme davacının tutumu, başvurunun geç yapılmış olmasını, talep edilen kararın idareye ve üçüncü kişilere etkisini değerlendirmektedir. Eğer mahkeme uyuşmazlığın çözümüne uygun olduğuna kanaat getiriyorsa davacı lehine iptal, yasaklama, zorlama, injunction veya tespit kararlarına hükmedebilir. Adı geçen karar türlerinin tümü yargısal emir içermemektedir. Yasaklama, zorlama ve injunction kararları; iptal ve tespit kararlarından farklı olarak idareye olumlu veya olumsuz bir davranış yükümlülüğü yükleyebilir. Yasaklama kararı, tesis edilmesi durumunda hukuka aykırı olacak bir işlemin yapılmasını yasaklama; zorlama kararı, idareyi kamusal görevlerin yerine getirilmesine veya takdir yetkisini hukuka uygun olarak kullanmaya zorlama amacına hizmet eder. Injunction kararı ise özel hukuk kökenli bir karar türüdür ve kamu hukuku alanına sonradan dahil olmuştur. Hem zorlayıcı hem de yasaklayıcı form alabilir ve zorlama ve yasaklama kararlarıyla aynı amaca hizmet eder. Injunction kararının adı geçen kararlardan en önemli farkı ara karar olarak talep edilebilmesidir.