GABAergic and glutamatergic receptor correlates of ınhibitory control: Insights from cortical excitability and stop-signal task performance

İnhibisyon kontrolü, yürütücü işlevlerin (EFs) temel bir bileşeni olarak, dikkati, davranışı, düşünceleri ve duyguları düzenleyerek otomatik ya da baskın tepkileri bastırabilme yetisidir. Bu yeti, bireylerin dikkat dağınıklığına karşı direnç göstermesini, ödülü erteleyebilmesini ve değişen hedeflere ya da çevresel koşullara uyum sağlamasını mümkün kılar. İnhibisyon kontrolü, dikkat dağıtıcı uyaranları bastırmayı içeren müdahale kontrolü ve istenmeyen düşüncelere ya da anılara direnç göstermeyi içeren bilişsel inhibisyon gibi çoklu düzeylerde işler. Bu süreçlerin altında yatan sinirsel mekanizmalar, motor korteksteki GABAerjik ve glutamaterjik işleyişleri kapsar ve bu süreçler Transkraniyal Manyetik Uyarım (TMS) yöntemiyle ölçülebilir. GABAerjik inhibisyonun inhibisyon kontrolüyle ilişkili olduğu bilinmektedir; ancak, kortikal uyarılabilirlik ile daha geniş kapsamlı bilişsel kontrol arasındaki ilişki henüz tam olarak net değildir. Bu çalışma, kortikal uyarılabilirliğin yaş grupları ve bireysel farklılıklar boyunca inhibisyon süreçlerini nasıl etkilediğini daha derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, 48 sağlıklı katılımcı, TMS oturumuna katılarak kortikal uyarılabilirlik değerlendirilmiş; Kısa Aralıklı Kortikokortikal İnhibisyon (SICI), Kortikokortikal Fasilitasyon (ICF) ve Kısa Gecikmeli Aferent İnhibisyon (SAI) parametreleri ölçülmüştür. Katılımcılar aynı zamanda Stroop Görevi, Flanker Görevi ve Durdurma Sinyali Görevi (SST) gibi bilişsel görevleri tamamlayarak bilişsel kontrol performansları değerlendirilmiştir. Tepki süresi (RT), durdurma sinyali gecikmesi (SSD) ve durdurma sinyali tepki süresi (SSRT) gibi davranışsal ölçütler kaydedilmiştir. Veri analizleri; Stroop görevindeki uygun (congruent) denemelerde daha hızlı RT'nin daha güçlü SICI 3 ms ile ilişkili olduğunu (r = 0.38, p = 0.04), Flanker görevindeki uygun olmayan (incongruent) denemelerde daha hızlı RT'nin daha düşük ICF 12 ms ile ilişkili olduğunu (r = 0.33, p = 0.03) göstermiştir. Ayrıca, SST analizlerinde daha kısa SSD; azalmış CSP (r = 0.33, p = 0.04), artmış SICI 2 ms (r = -0.42, p = 0.012), ve artmış ICF 10 ms (r = -0.38, p = 0.017) ile 12 ms (r = -0.37, p = 0.023) ile ilişkilidir. Öte yandan, daha hızlı SSRT, artmış SAI 20 ms (r = 0.34, p = 0.044) ile ilişkili bulunmuştur. Gruplar arası karşılaştırmalarda, İyi İnhibitörler, Zayıf İnhibitörlere kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksek SICI 2 ms (p = 0.019) ve ICF 10 ms (p = 0.03) ile 12 ms (p = 0.044) göstermiştir. Hızlı SSRT gösteren bireyler, Yavaş SSRT grubuna göre artmış SAI 20 ms (p = 0.035) sergilemiştir. Yaş, Flanker görevindeki RT ile ilişkili bulunmuştur (r = 0.40, p = 0.01); ancak diğer yaşla ilişkili etkiler anlamlı değildir. Bu çalışma, inhibisyon kontrol performansında GABAerjik inhibisyon ile glutamaterjik fasilitasyon arasındaki dinamik etkileşimi vurgulamaktadır. GABAerjik inhibisyon, gereksiz veya rekabet halindeki sinirsel aktiviteleri baskılayarak sinyal işlemede ve davranışsal tepkilerin hassasiyetinde önemli rol oynar. Buna karşılık, glutamaterjik fasilitasyon kortikal uyarılabilirliği artırarak motor devrelerin hızlı devreye girmesini sağlar ve inhibisyon süreçlerinin hazır bulunuşluğunu destekler.