İnme hastalarında farklı egzersiz yöntemlerinin yutma fonksiyonu üzerineetkilerinin incelenmesi

Çalışmamız disfaji problemi olan inme hastalarında farklı egzersiz yöntemlerinin yutma fonksiyonu üzerindeki etkilerinin incelenmesi amacıyla tek kör randomize kontrollü olarak planlandı. İnme üzerinden en az bir ay geçmiş, disfaji problemi olan toplam 42 birey randomize olarak üç gruba ayrıldı. İlk gruba konvensiyonel yutma egzersizleri, ikinci gruba konvensiyonel yutma egzersizlerine ilave Proprioseptif Nöromüsküler Fasilitasyon (PNF) egzersizleri, üçüncü gruba konvensiyonel yutma egzersizlerine ilave Chin-tuck Against Resistance (CTAR) egzersizleri verildi. Tüm gruplar haftada 2 gün, 8 hafta, toplam 16 seans yutma rehabilitasyonuna alındı. Hastalara tedavi öncesi ve sonrası Penetrasyon-Aspirasyon Skalası (P-AS) kullanılarak Fiberoptik Endoskopik Yutma Değerlendirmesi (FEYD) ile yutma değerlendirmesi; ultrasonografi ile suprahiyoid kas kalınlıkları, dil kökü alanı, hiyolaringeal elevasyon ölçümleri yapıldı. Ayrıca National Institutes of Health (NIH) yutma güvenliği skalası, Fonksiyonel Oral Alım Skalası (FOAS), yeme değerlendirme aracı-10 (EAT-10), fonksiyonel bağımsızlık düzeylerini belirlemek için Barthel İndeksi ve yutma yaşam kalitesi ölçeği (SWAL-QOL) ile değerlendirmeler yapıldı. Katılımcıların klinik ve demografik özelliklerinin üç grupta başlangıçta benzer olduğu bulundu (p>0,05). Tüm gruplarda yutma fonksiyonlarının FEYD değerlendirmesinde ve ultrason değerlendirmelerinde kas kalınlıkları açısından tedavi sonrasında olumlu gelişmeler bulundu (p<0,05). NIH yutma güvenliği skalası ve FOAS skalasına göre PNF grubunun (η2=0,728; η2=0,689) ve CTAR (η2=0,647; η2=0,619) grubunun etki büyüklüğünün konvensiyonel gruba göre (η2=0,355; η2=0,343) daha yüksek olduğu belirlendi. EAT-10 skoruna göre; CTAR (η2=0,745) ve konvensiyonel grubun (η2=0,629) etki büyüklüklerinin birbirine yakın ve PNF grubunun (η2=0,865) daha etkili olduğu bulundu. PAS sıvı gıda değerlendirmesinde en yüksek etkinin PNF grubunda (η2=0,858) olduğu saptandı. Ultrasonografik tüm değerlendirmelerde PNF ve CTAR grubunda konvensiyonel gruba göre daha fazla gelişme bulundu (p<0,05). Barthel indeksi ve SWAL-QOL ölçeklerinde de tedavi sonrasında tüm gruplarda anlamlı gelişmeler görüldü (p<0,05). Çalışmamızda üç grubun da yutma rehabilitasyonuna olumlu katkıları bulunmakla birlikte en fazla gelişmenin PNF grubunda olduğu gösterilmiştir. Özel bir ekipman gerektirmeden fizyoterapistler tarafından uygulanan PNF egzersizlerinin yutma rehabilitasyon programlarına eklenmesi, yutma rehabilitasyonunda tedavi etkinliği açısından oldukça önemli katkılar sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Chin tuck direnç egzersizi, disfaji, inme, propriyoseptif nöromüsküler fasilitasyon, ultrasonografi