İnmeli hastalarda üst ekstremite tuzak nöropatileri

İnmeli hastalarda paretik olmayan kolun günlük yaşam aktivitelerinde anormal fazla kullanımı, paretik kolun ise yanlış kullanımı üst ekstremite sinirlerinde kronik mekanik stres yaratarak tuzak nöropatilerine sebep olabilmektedir. Hastalık nedeniyle oluşan duyusal problemler, ağrı ve güçsüzlükle karışabilmesi nedeniyle tuzak nöropatileri gözden kaçabilmektedir. Bu nedenle halen inmeli hastalarda tuzak nöropatileri sıklığı ve kliniği net olarak bilinmemektedir. Çalışmamızın amacı; inmeli hastalarda üst ekstremite tuzak nöropati sıklığını saptamak, tuzak nöropatisinin hastaların fonksiyonel düzeyleri üzerine etkisini araştırmaktı. Çalışmaya Kasım 2019 ve Ocak 2020 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon polikliniğine başvuran veya klinikte yatarak tedavi alan SVO'ya bağlı 30 inmeli hasta ve 30 sağlıklı gönüllü birey dahil edilmiştir. Araştırmaya dahil edilen bireylerin yaşları, cinsiyetleri, obezite varlığı, medeni durumları, eğitim durumları, sigara içme durumları sorgulandı. İnmeli grubun paretik tarafları (sağ/sol), serebrovasküler olay etiyolojileri (iskemik ya da hemorajik), serebrovasküler olay süreleri, rehabilitasyona kadar geçen süre, toplam rehabilitasyon süresi ve yürüme cihazı kullanımı kaydedildi. Hastaların fonksiyonel ve motor değerlendirmesi FAS evrelemesi (EK-1), Barthel skorlaması (EK-2) ve Brunnstrom evrelemesi (EK-3) ile, kas tonusu değerlendirmesi MAS evrelemesi (EK-4) ile yapılmıştır. Tuzak nöropatisi varlığını saptamak için fizik muayene testi olarak karpal tünel sendromu için phalen ve tinel testi, ulnar sinir tuzaklanması için ulnar sinir kompresyon testi ve dirsek fleksiyon testi yapıldı. Çalışmaya alınan hasta ve kontrol grubundaki bireylerde median ve ulnar sinir tuzaklanması olup olmadığını saptamak için elektrofizyolojik inceleme yapıldı. Çalışmada elde edilen veriler değerlendirilirken, istatistiksel analizler SPSS 23.0 paket programı ile yapılmıştır. 0,05'den küçük p değerleri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Çalışmamızda hasta ve kontrol gruplarının yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu, obezite açısından benzer orana sahip olduğu görüldü. Çalışmamızda kontrol ve hasta grubuna göre karpal tünel sendromu ve ulnar sinir tuzaklanma varlığının karşılaştırılmasına ait analiz sonucunda, çalışma gruplarına göre karpal tünel sendromu görülme oranlarının istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermediği belirlenmiştir. Bunun yanında hasta grubunda ulnar sinir tuzaklanma görülme yüzdesinin kontrol grubuna göre istatistiksel olarak daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Hasta grubunda karpal tünel sendromu kadın cinsiyette daha fazla, kontrol grubunda ise ulnar sinir tuzaklanma erkek cinsiyette daha fazla oranda görülmüştür. Kontrol grubunda ulnar sinir tuzaklanma obez olmayanlarda daha sık görülmüş ve bu durum yağ dokusunun ulnar sinir kompresyonundan koruyucu bir faktör olabileceği olarak yorumlanmıştır. Çalışma gruplarına göre bireylerin elektrofizyolojik ölçümleri karşılaştırılmıştır. Kontrol grubunda median sinir duyu amplitüd değerlerinin hasta grubuna göre istatistiksel olarak daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Hasta grubunun ulnar sinir duyu distal latans değerlerinin istatistiksel açıdan daha yüksek olduğu görülürken, ulnar sinir duyu ileti hızı ve motor amplitüd değerlerinin kontrol grubuna göre daha düşük olduğu belirlenmiştir. Hasta grubunda paretik ve non-paretik ekstremitelerden elde edilen elektrofizyolojik bulgular karşılaştırıldığında ise non-paretik tarafta medyan sinir motor ileti hızının paretik tarafa göre istatistiksel açıdan daha yüksek olduğu gözlenmiştir. Paretik tarafta ulnar sinir motor distal latans değerlerinin non-paretik tarafa göre istatistiksel olarak daha yüksek olduğu saptanmıştır. Hasta ve kontrol grubunda karpal tünel sendromu ve ulnar sinir tuzaklanması ile pozitif muayene bulgusu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Karpal tünel sendromu ve ulnar sinir tuzaklanma açısından paretik ve non-paretik ekstremiteler arasında fark gözlenmedi. Hasta grubunda karpal tünel sendromu ve ulnar sinir tuzaklanma varlığına göre Brunnstrom evreleri, yürüme cihazı kullanımı, FAS evresi ve Barthel skoru açısından istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Karpal tünel sendromu olmayan bireylerde rehabilitasyon süresinin daha fazla olduğu görülmüş, fakat bu fark istatistiksel açıdan anlamlı bulunmamıştır. Karpal tünel sendromu olan hastalarda rehabilitasyona başlama süresinin daha fazla olduğu görülmüş, bu fark istatistiksel açıdan anlamlı bulunmamıştır. Ulnar sinir tuzaklanma olan hastalarda inmeden sonra geçen sürenin daha fazla olduğu görülse de bu fark istatistiksel açıdan anlamlı bulunmamıştır. İnmeli hastaların hem paretik hem de paretik olmayan ekstremitelerinde median ve ulnar sinirlerde değişiklikler izlenebilmektedir. Paretik ektremitelerdeki kötü pozisyonlama, spastisite, yardımcı cihaz kullanımı, üst motor nöron innervasyonun azalması veya kullanmamaya bağlı gelişen sinir atrofisinin muhtemel sebepler arasında yeraldığı bu periferik sinir değişikliklerini ve nedenlerini dökümente edebilmek için daha fazla sayıda hasta ve kontrol grubu içeren ileri kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar kelimeler: inme, tuzak nöropati, median sinir, ulnar sinir