İnşaat projeleri ile ilgili tahkim yargılamalarında çapraz sorgu

İnşaat projelerinde; tarafların çıkarlarını mutabık kalınan sözleşme ile koruma altına almalarına rağmen; işin yapımı esnasında öngörülemeyen nedenlerden dolayı uyuşmazlık yaşandığına sıklıkla rastlanılmaktadır. Söz konusu uyuşmazlıkların çözümünde, devlet yargısı; uzun süreli sonuç alınması, maliyetinin fazla olması, uyuşmazlığın çözümünde görevli yargıçların teknik uzmanlığının bulunmaması, farklı ulustan taraflara sahip uyuşmazlıkların çözümünde uyulacak hukukun belirlenememesi gibi zorlukları barındırmaktadır. Devlet yargısının bu zorluklarına karşı alternatif bir yargı yöntemi olarak doğan tahkim yöntemine özellikle yabancı ortaklıklı inşaat sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde sıklıkla başvurulmaktadır. Tahkim uluslararası alanda yaygın bir şekilde kullanılırken; Türk inşaat sektöründe, özellikle tarafların tümünün Türk olması durumda, tahkim yargılamasına kıyasla devlet yargısı yaygın olarak tercih edilmektedir. Türkiye'deki bu tutum Türk yargı sistemine gereksiz iş yükü yüklenmesine, davaların uzun yıllarda çözümlenmesine, işverenlerin de uyuşmazlığın çözümü için beklerken zaman, para ve itibar kaybetmelerine neden olmaktadır. Türk inşaat sektöründe faaliyet gösteren müteahhit, mühendis ve mimarların tahkim yargılama ve sorgu süreçleri ile iligli bilgi ve deneyimlerinin artması ile Türk inşaat sektöründe tahkim yargılamasını tercih etme eğiliminin artacağına inanılmaktadır. Tahkim yargılaması süresince; tarafların vakalara ilişkin beyanları, kararın dayanağını oluşturmaktadır. Bu nedenle, beyanların gerçeğe uygunluğunun tespit edilmesi önem taşımaktadır. Bir sorgulama çeşidi olan çapraz sorgu; bu tespitin yapılabilmesine önemli ölçüde katkı sağlamaktadır. Çapraz sorguda, belirsizlikleri aydınlatmak, itirazları önlemek, yanlış anlamaları düzeltmek, bilirkişi ve tanıkların güvenilirliğini sınamak için hızlı, planlamış bir sıralama ile kısa ve net sorular yönelitilmektedir. Tahkimde uzmanlıklarına başvurulan, hukuk kökenli olmayan bilirkişi ve tanıklar, raporlarını başarılı ve özenli bir şekilde hazırlamış olsalar dahi, sunuş aşamasında duruşma ve sorgu tecrübelerinin yeterli olmaması nedeni ile zorluk yaşamaktadırlar. Uzman hukukçuların sorguladığı akademik kökenli uzmanlar, özellikle çapraz sorgu esnasında soğukkanlıklıklarını yitirerek raporlarından ya da tanıklıklarından şüphe duyulmasına neden olacak söz ve davranışlarda bulunabilmektedirler. Bu araştırmada, inşaat projeleri ile ilgili tahkimde yargılama ve çapraz sorgu süreçleri incelenmesi amacıyla; inşaat projeleri ile ilgili tahkim yargılamalarına katılan Türk ve yabancı uzmanların tahkim ve çapraz sorgu bilgi düzeylerinin ve tecrübelerinin tespit edilmesi; inşaat projeleri ile ilgili tahkim yargılamalarında hakem ve taraf vekillerinin bilirkişi ve tanıkları sorgulama gerekçelerinin ve başvurdukları çapraz sorgu yöntemlerinin saptanması; teknik uzmanların maruz kaldıkları çapraz sorgu sürecinin başarısını artırabilmek için dikkat edilmesi gerekenlerin tespit edilmesi hedeflenmiştir. Bu hedefler doğrultusunda, inşaat projeleri ile ilgili tahkim yargılamalarında tecrübe sahibi Türk ve yabancı hukuk müşavirleri ve teknik uzmanlar arasından belirlenen örneklem kümesine alan araştırması uygulanmıştır. Alan araştırması kapsamında sorulan sorularla uzmanların eğitim düzeyleri, mesleki tecrübeleri, tahkim ve çapraz sorgu hakkındaki bilgi ve deneyim düzeyleri hakkında bilgi edinilmiş; uyguladıkları ve maruz kaldıkları çapraz sorgu ile ilgili tecrübeleri ve görüşleri sorularak çapraz sorgu sürecinin başarısını artırabilmek için yapılması gerekenler belirlenmiştir. Elde edilen veriler, hem Türk ve yabancı uzmanlar açısından ayrı ayrı ve bir arada değerlendirilmiştir. Çalışma, çapraz sorgu tekniği uygulamak isteyen veya çapraz sorguya maruz kalan uzmanlar ve bu konuda araştırma yapan akademisyenler için bir kaynak olacaktır.