İnşaat projelerinde gecikmeye neden olan faktörler: Bir sentezleme çalışması

Gecikme; bir inşaat projesinin istenilen süre zarfında tamamlanamaması durumudur ve proje tarafları için önemli kayıplara neden olmaktadır. Geçmişten günümüze her geçen gün karmaşıklaşan projelerde gecikmeler projenin başarısı üzerinde negatif etki yaratmakta; süre, maliyet ve kaliteyi olumsuz yönde etkilemektedir. Bu yüzden günümüzde gecikmelerin önceden tahmin edilebilmesi ve ek maliyetlere, süre uzatımına gerek kalmadan sorunların çözülebilmesi için hayati önem taşımaktadır. Bir inşaat projesinin başarılı ile sonuçlandığının kabul edilmesi için, planlanan bütçe/süre içerisinde, üretilen çizim ve şartnamelere uygun ve proje paydaşlarını memnun edecek şekilde tamamlanması gerekir. Çeşitli çalışmalar; kalite, güvenlik, maliyet aşımı, süre aşımı, verimlilik gibi gecikmeye neden olan başlıkları incelemesine rağmen, bu çalışmalardan çok azı inşaat projelerinin ortak ve genel sorunlarını tartışmaktadır. Gecikme nedenlerinin detaylı araştırılması için, kapsamlı ve bağlamsal bir çalışmanın yapılması gereklidir. Geniş bir literatür taraması şeklinde yapılan bu araştırmada gecikme nedenleri küresel olarak incelenerek, farklı kaynakların araştırılması sonucunda elde edilen veriler harmanlanarak genel bir çıkarımın yapılması amaçlanmıştır. Bu araştırmanın içeriği ve hedefleri sırasıyla şöyle açıklanabilir: İlk bölümde problemin tanımı, tezin amacı ve kapsamı açıklanmıştır. İkinci bölümde, inşaat projelerindeki gecikme nedenleri ile ilgili literatür taraması yapılması, gecikmelerin türlerinin incelenmesi ve sınıflandırılması yapılmıştır. Bu gecikmelerin projelerde görülen etkileri literatür taraması yoluyla incelenmiştir. Üçüncü bölüm kapsamında, gecikmelerin analiz edilmesi için kullanılan teknikler incelenmiş ve bu teknikler; planlanan gerçekleşen, etkilenen planlanan, bozulan gerçekleşen, zaman etki analizi ve pencere analizi başlıkları altında açıklanmıştır. Dördüncü ve beşinci bölümlerde ise, literatür taraması yoluyla ilgili makalelerin elde edilmesi, incelenen makale grubunun kodlamasının nasıl yapıldığının ayrıntılı bir şekilde anlatımı ve makalelerin analizi yapılmıştır. Çalışma alanı 2005-2016 yılları arasındaki 22 makale kapsayacak şekilde hazırlanmıştır. Bu makaleler daha detaylı incelenerek gecikme nedenleri saptanmıştır. Gecikme nedenleri 9 grup altında toplanmıştır. Bunlar; mal sahibi ile ilişkili faktörler, yüklenici ile ilişkili faktörler, danışman ile ilişkili faktörler, tasarım ile ilişkili faktörler, işgücü ile ilişkili faktörler, ekipman ile ilişkili faktörler, malzeme ile ilişkili faktörler, proje ve sözleşme ile ilişkili faktörler ve dış etmenler ile ilişkili faktörlerdir. Bu kategoriler altında değerlendirilmek üzere 205 gecikme nedeni saptanmıştır. Gecikme nedenlerini göstermek için Ishikawa (balık kılçığı) diyagramı kullanılmıştır. Bu derleme dökümanında, benzer ve sabit olmayan gecikme faktörlerinin sıralanması için önceki çalışmaların güncellenmiş bir derlemesinin yapılması amaçlanmıştır. Çalışma, yirmi iki makaleye göre inşaat projelerindeki gecikmelerden sorumlu faktörleri ve kategorileri içermektedir. İnceleme sonucunda, bu tür araştırmalara anlamlı cevaplar üretmek için farklı bir yöntem veya yaklaşımlar kullanılması gerektirdiği kanaatine varılmıştır. Çünkü 22 çalışmanın derlenmesiyle hiçbir çalışmanın olduğu gibi genellenemeyeceği ve doğrudan uygulanabilir olamayacağı görülmüştür. Ancak bu tez, anketler için güçlü bir veri kaynağı oluşturabilir. Bu çalışma ile potansiyel olarak anlamlı cevaplar yaratabilecek gerçek projelerin istatistiksel analizleri yapılabilir. Bu çalışma sonucunda elde edilen veriler ve ileriki çalışmalar için yaptığı öneriler sayesinde; gecikmeler konusunda inşaat sektörü için kaynak oluşturacak bir çalışma ortaya konmuştur.