İnsan mitokondriyal DNA'sında RFLP yöntemi ile polimorfizmin değerlendirilmesi

ÖZET Moleküler genetik tekniklerinin ortaya çıkması ve gelişmesi ile biyoloji ve genetik bilimi ivme kazanmıştır. Geliştirilen teknikler birçok çalışmada kullanılmaya başlanmış ve moleküler genetik tıp, ziraat ve biyoloji gibi birçok bilim dalında uygulama alanı bulmuştur. Bu bilim dallarında birçok problemin çözümünde moleküler genetik yöntemlerinin kullanımı zorunlu hale gelmiştir. Polimeraz zincir reaksiyonu (Polymerase Chain Reaction : PCR) yönteminin keşfedilmesi ve geliştirilmesi genetikte devrim olmuş ve nükleotid dizilerinin in vitro ortamda çoğaltılması sağlanmıştır. Mitokondriyal DNA bağlantılı ilk hastalığın (Lebers Hereditary Optic Neuropathy; LHON) moleküler patolojisinin açıklanmasından sonra, moleküler genetik teknikleri kullanılarak birçok hastalığın etiyopatogenezinde mitokondriyal DNA'nın rol oynadığı ortaya konulmuştur. Bu konudaki çalışmalar arttıkça bireyler arasındaki DNA dizi farlılıklarının her zaman hastalıkla sonuçlanmadığı anlaşılmıştır. Bu dizi farklılıkları populasyonlarda sabitlenmekte ve populasyonlar arası farklılıklar göstermektedir. Ayrıca DNA dizisinde zamanla orantılı bir değişimin olduğunun farkına varılması modern, insanın gelişimini ortaya koymada moleküler genetik tekniklerinin kullanımına yeni bir alan sağlamıştır. Sağlıklı bireyler arasında DNA dizilerindeki farklılıkların ortaya konulması, klinik patolojiyle bağdaştırılan moleküler değişikliklerin her zaman bir etiyolojik etken olmayabileceği düşüncesini doğurmuştur. Bu nedenle polimorfizm çalışmaları gündeme gelmiştir. Klinik çalışmalarda yanılgılara düşmemek için çalışılan populasyonun polimorfik yönünün iyi algılanmış olması gereklidir. Biz bu çalışmamızda sağlıklı bireylerin oral kavite mukoza epitelinden mitokondriyal DNA izolasyonu yaparak, mitokondriyal DNA'nın, biri konstant diğeri de hipervaryabl olmak üzere iki segmentini PCR ile amplifiye ettik. Her bir bölge için iki adet farklı restriksiyon enzimi uyguladık. DNA fragmentlerini %3,5'lik agaroz gelde yürüttük. Çalışmaya dahil edilen 38 bireyin tamamının konstant bölgelerinde farklı kesim olgusuna rastlanmazken, hipervaryabl bölgede 4 bireyde farklı kesime rastlanmıştır. Bu 4 bireyde Hint I enzimi kesim bölgesi kaybolmuştu. Bu bireylerden birisinin birinci derece 2 yakını ile diğerinin bir yakını incelenmiş ve bunların da Hint I kesim bölgesini kaybettikleri görülmüştür. Bu çalışma, bölgemizdeki populasyonda, mitokondriyal genetik hastalıkların teşhis çalışmalarına girişilmeden önce yapılması gereken çalışmalardan ilkidir. EldeIV edilen sonuçlar, çevremizdeki populasyonda, incelenen mitokondriyal DNA segmentlerindeki polimorfizmin boyutlarını ortaya koyması yönünden henüz yetersiz ise de, incelenen iki genetik bölgedeki varyasyon beklenen bir model ortaya koymuştur. Bu ve benzer çalışmalara daha çok marker kullanarak ve istatistiksel açıdan belli bir güvenilirlik düzeyine ulaşılıncaya kadar devam edilmesi gerekmektedir.