İnsan osteosarkom hücre hattında (SAOS-2) emodin yüklü mezogözenekli silika malzemelerin biyokimyasal aktivite potansiyelinin araştırılması

Günümüzde kemoterapötik ajanların hedefe yönelik ve kontrollü salımı, klasik tedavilerin yol açtığı sistemik toksisite ve sınırlı etkinlik gibi sorunların aşılmasında kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda nanoteknoloji temelli ilaç taşıyıcı sistemler, özellikle kanser tedavisinde terapötik ajanların hedef hücrelere etkin biçimde ulaştırılması açısından güçlü bir potansiyel sunmaktadır. Mezo-gözenekli silika nanomalzemelerin (MSNM), geniş özgül yüzey alanı, düzenli ve ayarlanabilir gözenek mimarisi, yüksek biyouyumluluk ve kolay yüzey fonksiyonelleştirilebilirlikleri sayesinde ilaç taşıma uygulamalarında öne çıkmaktadır. Bu tez kapsamında, mezo-gözenekli silika sınıfının temsilcisi SBA-15 nanomalzemelerin sentezlenmiş ve yüzeyleri primer, sekonder ve tersiyer amin grupları ile fonksiyonelleştirilmiştir. Elde edilen yapılar SEM, TEM, FTIR, N₂ adsorpsiyon/desorpsiyon-BET özgül yüzey alanı ve BJH gözenek çapı dağılımı analizleri ile karakterize edilmiştir. Ardından, doğal kaynaklı bir antikanser ajan olan Emodin nanoparçacıklara yüklenmiş; yükleme verimi ile kontrollü salım profilleri nötr ve asidik pH koşullarında değerlendirilmiştir. SBA-15, fonksiyonelleştirilmiş türevleri, serbest Emodin ve Emodin yüklü nanoparçacıklar; insan osteosarkom hücre hattı (Saos-2) ve sağlıklı endotel hücre hattı (HUVEC) üzerinde 24, 48 ve 72 saat inkübasyon sürelerinde test edilmiştir. Biyolojik yanıt, hücre canlılığı (MTT), morfolojik gözlemler ve apoptotik yanıt göstergeleri üzerinden incelenmiştir. Yükleme verimi en yüksek düzeye primer amin ile fonksiyonelleştirilmiş formülasyonda ulaşmıştır. Salım deneylerinde, sekonder aminli formülasyon her iki pH koşulunda da görece daha yüksek salım sergilerken, saf SBA-15 en düşük salım profiline sahip olmuştur. Hücre kültürü çalışmalarında primer ve sekonder aminli formülasyonların Saos-2 hücrelerinde belirgin antiproliferatif etki oluşturduğu; tersiyer aminli formülasyonun ise daha kontrollü/dengeli bir toksisite profili sunduğu gözlenmiştir. HUVEC üzerinde tersiyer ve primer aminli formülasyonların daha düşük toksisite göstermesi dikkat çekicidir. Elde edilen bulgular, uygun yüzey modifikasyonlarının Emodin'in kanser hücrelerine karşı etkinliğini artırırken sağlıklı hücreler üzerindeki istenmeyen etkilerini azaltabildiğine işaret etmektedir. Sonuç olarak, fonksiyonelleştirilmiş SBA-15 tabanlı mezo-gözenekli silika nanotaşıyıcılar, doğal antikanser ajanların hedefe yönelik ve görece daha güvenli uygulanmasında umut vadeden bir platform sunmaktadır.