Evaluation of human and robot faces and voices through behavioural and neuroimaging methods

Robotların günlük hayatımızda yaygınlaşmasıyla birlikte insan-robot etkileşimleri önem kazanmıştır. En basit robot tasarımlarından insansı robotlara kadar, robotlarla iletişim doğrusal olarak kolaylaşmaktadır. Ancak insansı robot tasarımları bu doğrusal çizgiyi kırar ve bir anda insanlar bu tasarımlara karşı tiksinti ve esrarengiz duygular hissederler. Bu etkiye "tekinsiz vadi etkisi" denir. Çalışmamızda; tekinsiz vadi etkisinin nasıl oluştuğunu, robot ve insan tasarımlarının seslerinin ve yüzlerinin nasıl algılandığını davranışsal ve nörogörüntüleme yöntemleriyle araştırdık. Davranışsal deneylere 30'u genç, 30'u yaşlı olmak üzere 60 katılımcı ile gerçekleştirildi. Gerçekçi olmayan, yarı gerçekçi ve gerçekçi ses ve yüz tasarımları, katılımcılar tarafından normallik ve tekinsizlik duygularına göre derecelendirildi. Çalışmanın diğer aşaması olan beyin görüntüleme deneylerine 35 sağlıklı yetişkin katıldı. Prefrontal korteks aktiviteleri İYKAS (işlevsel yakın kızılaltı spektroskopisi) yöntemi ile kaydedilirken, katılımcılar insan ve robot yüzleri ve seslerini içeren videolar izlediler. Davranışsal deney aşamasının sonuçlarına göre; çok modlu işitsel ve görsel uyaranlar, katılımcılarda tek modlu yalnızca işitsel ve yalnızca görsel uyaranlardan daha fazla tekinsiz duygular uyandırdı. Daha yaşlı katılımcıların daha az gerçekçiden gerçekçiye doğru daha doğrusal tepki verdiğini, ancak genç katılımcıların farklı ses ve görüntü seviyelerine daha hassas tepki verdiğini gözlemledik. Nörogörüntüleme deneyinin sonuçlarına göre; prefrontal korteksin sol lateral ve kısmen sağ lateral bölgelerinin robot ve insan sesindeki ve yüz uyaranlarındaki değişikliklere spesifik bir tepki verdiği bulundu. Çalışmamız sonucunda insan ve robot etkileşimlerinin insan beyninde bilişsel ve fizyolojik olarak işlendiği ve farklı işitsel ve görsel düzeylere bağlı olarak belirli tepkiler oluşturduğu belirlenmiştir. Tekinsiz vadi etkisinin, bilişsel etkiye ek olarak beyin üzerinde fizyolojik bir etkisi olduğunu da varsaydık. Bu keşifsel çalışma, insan-robot etkileşimlerinin bilişsel ve sinirbilim yöntemleriyle çok boyutlu olarak incelenmesi gerektiğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: İnsan-robot etkileşimleri, tekinsiz vadi etkisi, yüz ve ses tasarımları, prefrontal korteks, İYKAS ölçümü