İnşaat risk ve kazanılmış değer yönetimi entegrasyonu

İnşaat projeleri, karmaşıklığı ve belirsiz doğaları nedeniyle sektördeki en zorlulardan biri olarak biliniyor. İnşaat projelerinin bu karmaşık ve belirsiz doğası organizasyonları kendilerini geliştirmek adına daha karmaşık metodlar geliştirmeye yönlendirmektedir. Geleneksel risk yönetimi ve kazanılmış değer yöntemi metodları kendi başlarına bu gereksinimi istenilen düzeyde karşılayamamaktadır. Çalışmanın amacı, risk yönetimi ve kazanılmış değer yönetimi süreçlerini analiz ederek bu iki yöntem arasında inşaat projelerindeki hata payını azaltacak entegre bir yapı ve daha sağlam ve verimli bir karar verme süreci oluşturmaktır. Bu amaçla çeşitli risk yönetimi ve kazanılmış değer yönetimi konseptleri, konuyla ilgili literatür ve önceden geliştirmiş modeller incelendi. Devamında Türkiye'deki orta ve küçük ölçekli inşaat firmalarıyla anket çalışması yapılarak risk yönetimi ve kazanılmış değer yönetimi uygulamalarının kullanım şekilleri ve uygulamalarla ilgili engeller araştırılmıştır. Son üç yıl içerisinde konuyla ilgili yayınlanan, kabul görmüş dergiler incelenerek risk yönetimi ve kazanılmış değer yönetimiyle ilgili makalelerin meta analiz çalışması yapılmıştır. Bu çalışmada literatürde konuyla ilgili güncel eğilimlerin anlaşılması hedeflenmiştir. Çalışmada ilk önce risk, belirsizlik ve fırsat kavramları tanımlanarak literatürdeki risk yönetimiyle ilgili güncel metodlar incelenmiştir. Risk yönetiminin gelişim süreci ve günümüzde geldiği nokta araştırılmıştır. Sonrasında riski oluşturan kaynaklar incelenmiş ve risk yönetimi süreçleri tek tek ele alınmış genel bir çerçeve oluşturulmuştur. PMI tarafından geliştirilen risk yönetim modeli aşağıdaki adımlardan oluşmaktadır. • Risk yönetim planlaması • Risklerin tanımlanması • Risklerin değerlendirilmesi o Nitel risk analizi o Nicel risk analizi • Riskten sakınma yöntemlerinin planlanması • Riskin kontrolü ve denetlenmesi Literatür taramasının devamında kazanılmış değer yönetimiyle ilgili süreçler ele alınmış ve kazanılmış değer konseptiyle ilgili unsurlar iki alt başlıkta, ana parametreler ve performans ölçümleri olarak incelenmiş ve bunlarla ilgili hesaplama yöntemleri kısaca belirtilmiştir. Hesaplamalarda kullanılan üç temel parametre aşağıdaki gibi tanımlanmıştır. • Planlanan değer: Belirli bir aktivite ve WBS birleşeni için harcanması planlanan değerdir. Proje başlangıcında planlama için esas değer olarak ele alınmaktadır. • Kazanılmış değer: Değerlendirilen zaman diliminde gerçekleştirilen işin, o iş için planlanmış olan bütçenin değeridir. • Gerçekleşen değer: Belirli bir zaman dilimi içerisinde belirli bir aktivite ya da WBS gerçekleştirilmesi için harcanan toplam değeri temsil etmektedir. PMI kazanılmış değer yöntemini iki ana adımda incelemiştir. • Proje performans ölçümü için esas alınacak temel değerlerin oluşturulması • Proje performansını belirlenen temel değerler doğrultusunda denetlemek ve kontrol etmek Risk yönetimi zayıf olduğu yön, sadece gelecek odaklı yaklaşımıyla geçmişte gerçekleşmiş olayları göz ardı etmesi ve projenin şuan ki duruma nasıl geldiğiyle ilgilenmemesi olarak belirtilmiştir. Kazanılmış değer yönetiminin zayıf yanı ise, sadece geçmişe odaklanarak projenin geleceği ile ilgili öngörülerde bulunma çalışması olarak ifade edilmiştir. Bu durum gelecekteki olası olayları göz ardı ettiği için yanıltıcı bilgiler verebilmektedir. Literatürde, risk ve yönetimi ve kazanılmış değer yönetimi birleşimi birbirinin yukarıda belirtilen eksik ve zayıf yanlarını tamamlayarak istenilen ölçüde proje kontrolü sağlayacağı önerilmektedir. Böylece firmaların, entegre risk ve kazanılmış değer yönetimiyle desteklenen bir karar verme süreci ile süre ve maliyet aşımlarının engellenebileceği düşünülmektedir. Risk ve kazanılmış değer yönetimiyle ilgili kaynak incelemeleri sonrasında, Türkiye'deki orta ve küçük ölçekli inşaat firmalarıyla beş bölümden oluşan bir anket düzenlenmiş ve hem ayrı ayrı risk ve kazanılmış değer konseptlerinin uygulanıp uygulanmadığı test edilmiş hem de bunların uygulanmasına engel olan konular tespit edilmiştir. Çalışmalar gösteriyor ki sektörde maliyet ve süre aşımlarıyla ilgili ciddi sıkıntılar yaşanmaktadır. Bu problem, projenin planlama aşamasında verilecek daha verimli kararlarla aşılabilmektedir ve proje üzerindeki kontrolü arttırmaktadır. Türkiye pazarındaki inşaat firmalarının gelişmiş bir risk ya da kazanılmış değer yönetimi algısı olmadığı gözlenmesine rağmen gene de bazı firmaların konuyla ilgili uygulamalar hakkında bilgisi olduğu anlaşılmaktadır. Yapılan anket çalışmasında, İşveren'in risk ve kazanılmış değer yöntemlerin uygulamasına yönelik bir talebinin olmaması ve orta ve küçük ölçekli inşaat firmalarının bu uygulamalar için ayırabilecekleri kaynaklarının limitli olması buna gerekçe olarak tespit edilmiştir. Sonuç olarak firmalar bütçe ve süre aşımlarıyla beraber iş planında ciddi değişimlerle karşılaşmaktadır. Sonuç olarak insaat firmalarının risk ve kazanılmış değer yönetimiyle ilgili algılarını geliştirip bu yöntemlerin daha basarılı bir sekilde uygulanabilmesi için gerekli yöntemlere ve olusabilecek direnç karsısında uygulanacak direnci kırma yöntemlerine dikkat çekilmektedir. Bu çalısma ile gelecekte yapılacak çalısmalara ısık tutacak bulgular ortaya koyulmaktadır.