Yapay zeka sohbet botlarının EFL lise öğrencilerinin konuşma becerisi, kaygı, motivasyon ve dijital okuryazarlık üzerindeki etkisinin incelenmesi

Bu çalışma, yapay zeka destekli etkileşimin İngilizceyi yabancı dil olarak öğrenen (EFL) öğrencilerin konuşma becerisi, konuşma kaygısı, motivasyonu ve dijital okuryazarlıkları üzerindeki etkisini incelemektedir. Yapay zekanın hızla gelişmesiyle birlikte, yapay zeka tabanlı konuşma ajanları, dil öğreniminde sözlü iletişim becerilerini geliştirmek için potansiyel araçlar olarak ortaya çıkmıştır. Bu araştırma, nicel ve nitel veri toplama tekniklerini birleştiren karma yöntem yaklaşımıyla yarı deneysel bir desen kullanmaktadır. Çalışma, 11. sınıfta öğrenim gören 60 lise öğrencisini kapsamaktadır. Katılımcılar, yapay zeka destekli konuşma pratiği için ChatGPT ve Google Gemini gibi araçları kullanan deney grubu (n=30) ile geleneksel öğretmen rehberliğinde konuşma etkinliklerine katılan kontrol grubu (n=30) olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Katılımcılar aynı okuldaki sınıflardan seçilmiştir. On hafta boyunca deney grubu, yapay zeka destekli konuşma görevleri gerçekleştirmiş, bu görevleri Google Classroom üzerinden paylaşmış ve hem yapay zeka hem de öğretmenden geri bildirim almıştır. Kontrol grubu ise öğretmen rehberliğinde akran etkileşimli konuşma etkinliklerine katılmıştır. Veri toplama sürecinde, konuşma becerisi (TOEFL iBT rubrikleri kullanılarak değerlendirilmiştir), konuşma kaygısı (Kayaoğlu ve Sağlamel, 2013 tarafından geliştirilen FLSAS Anketi ile ölçülmüştür) ve dijital okuryazarlık (Hamutoğlu vd., 2017 tarafından geliştirilen ölçekle değerlendirilmiştir) ön test ve son test yoluyla ölçülmüştür. Ayrıca, öğrencilerin motivasyon seviyeleri Schmidt vd.'nin (1996) dil öğrenme motivasyonu ölçeği ile incelenmiştir. Nitel veriler ise deney grubundaki öğrencilerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler ve sınıf içi gözlemler yoluyla elde edilmiştir. Nicel veriler, dağılımın normal olması nedeniyle gruplar arası ve grup içi farklılıkları belirlemek için bağımlı ve bağımsız örneklem t-testi ile analiz edilmiştir. Değişkenler arasındaki anlamlılık ANOVA testi ile değerlendirilmiş ve konuşma becerisi, motivasyon ve kaygı arasındaki ilişkileri incelemek için korelasyon analizi uygulanmıştır. Ölçeklerin iç tutarlılığını belirlemek için Cronbach's Alpha güvenirlik analizi yapılmıştır. Nitel veriler, öğrenci algıları ve sınıf içi etkileşimleri tematik ve betimsel analiz teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Araştırma bulguları, yapay zeka destekli konuşma pratiğinin öğrencilerin akıcılık ve sözcük çeşitliliği açısından geleneksel yönteme kıyasla önemli ölçüde gelişim sağladığını göstermektedir. Ayrıca, yapay zeka destekli öğrenmenin konuşma kaygısını azalttığı ve dil öğrenme motivasyonunu artırdığı belirlenmiştir. Nitel veriler, öğrencilerin yapay zeka araçlarına yönelik olumlu tutumlarını ortaya koymuş, özellikle anında geri bildirim alma ve bağımsız öğrenme süreçlerinde daha fazla etkileşim sağladıkları gözlemlenmiştir. Bu sonuçlar, yapay zeka destekli araçların özerk konuşma pratiğini destekleme ve dijital okuryazarlığı artırma konusundaki pedagojik değerini vurgulamaktadır. Bu çalışma, yapay zekanın dil eğitimindeki rolüne dair ampirik kanıtlar sunarak, yapay zeka teknolojilerinin EFL müfredatına entegrasyonu için önemli çıkarımlar sunmaktadır. Gelecekteki araştırmalar, yapay zeka tabanlı konuşma uygulamalarının uzun vadeli etkilerini ve farklı yeterlilik düzeylerindeki öğrenciler üzerindeki etkilerini inceleyebilir.