IPAH hastalarında Isthmin-1 ve Apela'nın serum düzeylerinin araştırılması

ÖZET İdiyopatik Pulmoner Arteriyel Hipertansiyon (IPAH), yüksek morbidite ve mortalite oranlarıyla seyreden, progresif ve nadir görülen bir hastalık olup, prognozu belirleyen en önemli faktörlerden biri erken tanının konulabilmesidir. Bu doğrultuda, yeni biyobelirteçlerin tanımlanması tanı sürecini kolaylaştırabilir. Serum ISM-1 ve APELA düzeylerinin IPAH tanısında potansiyel biyobelirteçler olarak rol oynayıp oynamadığının araştırılması, erken tanıya katkı sağlayabilecek yeni tanı araçlarının geliştirilmesi açısından önem taşımaktadır. Son dönemde literatürde tanımlanmaya başlanan ve kardiyovasküler sistem ile olan ilişkileri dikkat çeken Isthmin-1 (ISM1) ve Apela (ELABELA), IPAH gibi vasküler hastalıklarda olası etkileri nedeniyle araştırılmaya değer moleküller olarak görülmektedir. ISM-1 (Isthmin-1) yeni tanımlanan bir protein olup, damar yapısı, anjiyogenez ve inflamasyonla ilişkili olduğu düşünülmektedir. Apela (ELABELA) kardiyovasküler gelişimde rol oynayan bir peptid hormonudur; damar genişlemesi ve hücre proliferasyonu gibi süreçlerde etkilidir. Bu çalışma, İPAH hastalarında serum ISM-1 ve Apela düzeylerindeki değişikliklerin belirlenmesini ve bu moleküllerin hastalık patofizyolojisindeki olası rollerinin değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Çalışmaya, 2025 yılının ilk altı ayında Fırat Üniversitesi Hastanesi Kardiyoloji Kliniği'nde Pulmoner Arteriyel Hipertansiyon (PAH) tanısı konulan tüm hastalar dahil edildi. Çalışma grubu; İdiyopatik Pulmoner Arteriyel Hipertansiyon (İPAH) tanısı almış 106 hasta, Grup 1 Pulmoner Arteriyel Hipertansiyon alt gruplarından konjenital kalp hastalığına bağlı PAH'ı olan 40 hasta ile kronik tromboembolik pulmoner hipertansiyon (KTEPH) tanısı konulan 30 hastadan oluşmaktadır. Kontrol grubunu ise, kendisinde ve ailesinde pulmoner hipertansiyon öyküsü bulunmayan, yaş ve cinsiyet açısından hasta gruplarıyla uyumlu 90 sağlıklı gönüllü alındı. Yapılan çalışmada, Apela düzeyleri hasta grubunda ortalama 125,45 ng/L, kontrol grubunda ise 839,15 ng/L olarak ölçülmüş olup; iki grup arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p < 0,001). ISM-1 düzeyleri hasta grubunda ortalama 4,47 ng/mL, kontrol grubunda ise 28,39 ng/mL olarak saptanmış olup; bu fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p < 0,001). Çalışmada hem Isthmin-1 hem de Apela düzeyleri IPAH hastalarında kontrol grubuna kıyasla anlamlı derecede daha düşük bulunmuştur. Bu biyobelirteçlerin IPAH patofizyolojisinde rol oynayabileceği ve hastalığın tanı ve izleminde potansiyel belirteçler olarak değerlendirilebileceği düşünülebilir. Ancak elde edilen verilerin daha geniş örneklem gruplarında ve farklı hasta evrelerini kapsayacak şekilde yapılacak ileri araştırmalarla desteklenmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: İdiyopatik Pulmoner Hipertasiyon, Isthmin-1, Apela, Serum biyobelirteçleri, Pulmoner vasküler hastalıklar