IPARD programının kırsal kalkınmadaki rolü ve sosyo-ekonomik yönden değerlendirilmesi: Batı Akdeniz örneği

Kırsal kalkınma politikaları üzerine yapılan çalışmalar gerek küresel ölçekte gerek ülkeler özelinde her geçen gün artmaktadır. Bölgesel gelişmişlik farkının getirdiği sorunları çözmeyi ve eşit yaşam standardını hedefleyen bu politikalar Türkiye'de de farklı programlar dâhilinde uygulanmaktadır. Türkiye AB adaylık sürecinde kırsal kalkınma alanında IPARD fonları ile yeni bir mali kaynağa kavuşmuştur. Bu çalışmada IPARD programının uygulama süreci, desteklerin kırsal alanlarda oluşturduğu sosyo ekonomik etkiler araştırılmış, IPARD programından faydalanma düzeyi, programın avantaj ve dezavantajları, hibelerin sektörel dağılımı ile proje sürecinde yaşanan sorunlar belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışma Batı Akdeniz bölgesinde programın uygulandığı Isparta ve Burdur illeri özelinde tam sayım yöntemiyle programdan faydalanan toplam 452 proje üzerinde yürütülmüştür. Araştırma bulgularına göre; desteklerden en fazla gerçek kişiler (%82), en az kooperatifler (%1.1) yararlanmıştır. Ortalama proje bütçesinin 605 244.79 TL, hibe destek miktarının ise 309 006.62 TL olduğu ve faydalanıcıların %28.8'inin çiftçi harici farklı meslek gruplarından olduğu belirlenmiştir. Proje sayısı açısından çiftlik faaliyetlerini geliştirme tedbirinin (%68.3), destek miktarı açısından ise süt hayvancılığı tedbirinin (%45.3) daha fazla desteklendiği belirlenmiştir. Sektörlerin dağılımının illerin tarımsal potansiyelleri ile ilişkili olduğu, desteklerin bölgenin sosyo-ekonomik gelişimine, üretimde miktar, kalite ve çeşitliliğin artmasına ve işsizliğin azalmasına katkı sağladığı belirlenmiştir. Faktör analizi ile IPARD programına başvuruda etkili olan değişkenler, "sektörel bilgiye ve işletmeye sahip olmak", "destekten sağlanacak faydalar", "üretim artışı ve modernizasyon" olmak üzere 3 faktöre indirgenmiştir. Kümeleme analizinde ise desteklerden faydalanan işletmeler 4 kümede tanımlanmıştır. 1. Kümede yer alan işletmeler toplam kitlenin %16.6'sını, 2. kümede yer alanlar %23'ünü, 3. kümede yer alanlar %30.5'ini ve 4. kümede yer alanlar %29.9'nu tanımlayacak şekilde bulunmuştur