İran'ın büyük stratejisinin Orta Doğu'ya yansıması

Tarih boyunca kıtalar ve medeniyetler arası geçiş görevi üstlenen jeostratejik konumu, kadim kültürü ve bünyesinde bulunan zengin yer altı kaynaklarıyla İran, küresel politikanın odak noktalarından biri olmuştur. Kendini büyük bir uygarlığın bakiyesi ve varisi olarak addeden İran, sahip olduğu jeopolitik konumu ve mevcut potansiyeli nedeniyle kendini milli sınırlarının çok ötesinde bölgesel bir güç olarak görmektedir. Geçtiğimiz yüzyılın sonlarına doğru gerçekleşen "İslam Devrimi" sonucunda her ne kadar bir rejim ve eksen değişikliği yaşamış olsa da İran, yer aldığı coğrafyada başat aktör olma arzusunu sürdürmektedir. Sosyal, kültürel ve dini çeşitlilikten beslenen tarihsel rekabetlerin hala etkisini sürdürdüğü Orta Doğu'da, kadim ve merkezi aktörlerinden biri olan İran, günümüzde bölgesel ve küresel düzlemde bir güç mücadelesi yürütmektedir. Karşı karşıya kaldığı tehdit ve meydan okumaları dengeleyebilmek adına İran, küresel sistemde yaşanan değişim ve dönüşümlerin sunduğu imkânları azami ölçüde değerlendirerek büyük stratejisini ulusal çıkarlarını koruma ve sürdürme hedefi doğrultusunda şekillendirmiştir. İran, kendisiyle benzer tarihi deneyimlere ve ortak ülkülere sahip paydaşlarıyla kurmuş olduğu ittifaklar ağı vesilesiyle bölgesel nüfuz alanını ve ulusal güvenlik sahasını sınırlarının ötesine taşımaya çabalamaktadır. Çalışma içerisinde, İran'ın varoluş ve nüfuz mücadelesi uzun vadeli hedeflere dayalı, çok boyutlu ve kapsamlı bir "büyük strateji" çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu bağlamda, İran'ın vekâlet savaşı doktrini aracılığıyla nüfuz sahaları oluşturma çabası, asimetrik yöntemlere dayalı caydırıcılık stratejileri ve Orta Doğu'daki ideolojik ve pragmatik saiklere dayalı jeopolitik yönelimleri detaylı biçimde incelenecektir. Teorik bir çalışma olan bu tezde, İran'ın büyük stratejisinin Orta Doğu'ya yönelik yansımaları çok katmanlı bir stratejik çerçevede ele alınacaktır.