İran Türkmen şairi Annamuhammed Sada'nın "Gözleg" adlı eserinin edebî ve dil incelemesi (İnceleme-metin-sözlük)

İran, bünyesinde Azerbaycan Türkleri, Horasan Türkleri, Türkmen Türkleri, Kaşkay Türkleri, Halaç Türkleri gibi birçok Türk topluluğuna ev sahipliği yapmış olan bir coğrafyadır. İran Türkleri; Türkiye, Azerbaycan, Türkmenistan, Afganistan ve Pakistan ile kara sınırları içerisinde kalan topraklarda yaşamaktadırlar. İran'ın belirli bölgelerinde yaşayan bu Türk dilli topluluklar yaşadıkları bölgelere göre Kuzey-Batı Türkleri (Güney Azerbaycan), Kuzey-Doğu Türkleri (Güney Türkmenistan ve Horasan Türkleri) ve Güney-Merkez Türkleri olmak üzere üç bölümde değerlendirilmektedir. İran'ın ev sahipliği yapmış olduğu bir diğer Türk topluluğu ise Türkmenlerdir. Her ne kadar Türkmen denildiğinde akla Türkmenistan gelse de bugün İran'da, Irak'ta, Suriye'de, Afganistan'da ve Kafkasya gibi geniş bir coğrafyada yaşamlarını sürdürmektedirler. İran Türkmenlerinin kaderi 21 Aralık 1881 yılında Çarlık Rusya ve İran arasında imzalanan Ahal Antlaşması ile belirlenmiştir. Bu tarihten itibaren ise İran sınırları içerisinde kalan bu Türk topluluğuna "İran Türkmenleri" denilmeye başlanmıştır. İran Türkmen edebiyatının tanınmış şairleri arasında Abdulgahhar Sufirad, Ayıt Muhammet Ovnuk, Settar Sovgi, Nazmuhammet Pakga ve Annamuhammed Sada gibi önemli isimler vardır. Bu dönem şairleri arasında yer alan ve Türkmensahra'nın çağdaş şiir türünde yeni yollar açan Annamuhammed Sada, eserlerinde edebî Türkmen dilini kullanan şairler arasında sınıflandırılmaktadır. Edebî yaratıcılığından yalnızca Gözleg ile Täze Güneş adlı iki kaseti ve yurt dışındaki Türkmen neşriyatlarından toplanan birkaç şiiri bulunmaktadır. Tez çalışmamız kapsamında İran Türkmen edebiyatının gelişiminde önemli bir yere sahip olan Annamuhammed Sada'nın hayatı, edebî şahsiyeti ve eserleri hakkında bilgiler verilecektir. Şairin farklı temalarda kaleme almış olduğu Gözleg adlı eserine dayanılarak işlediği konular, şiirlerin ortak dil ve imla özellikleri hakkındaki tespitler de ortaya konulacaktır. Anahtar Kelimeler: İran Türkmenleri, Annamuhammed Sada, Gözleg, Şiir, Tema