İş-aile çatışmasının ebeveyn-çocuk ilişkilerine etkisinde ebeveyn stresinin aracı rolü

Bu araştırma, ebeveynlerin iş-aile çatışması, ebeveynlik stresi ve ebeveyn-çocuk ilişkileri arasındaki ilişkileri incelemek ve ebeveynlik stresinin aracılık rolünü belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubunu, Türkiye’nin farklı illerinden basit seçkisiz örnekleme yöntemiyle seçilen 542 ebeveyn oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde katılımcılara İş-Aile Çatışması Ölçeği, Ebeveynlik Stresi Ölçeği ve Ebeveyn-Çocuk İlişkisi Ölçeği uygulanmıştır. Elde edilen veriler, SPSS paket programı aracılığıyla betimsel istatistikler, t-testi, ANOVA, Pearson korelasyon analizi ve Hayes (2022) tarafından geliştirilen PROCESS Makro Model 4 aracılık analizi kullanılarak çözümlenmiştir. Betimsel analiz sonuçlarına göre ebeveynler zaman zaman iş-aile çatışması yaşamakta (x̄=2,95), ebeveyn-çocuk ilişkilerini yüksek düzeyde olumlu değerlendirmekte (x̄=3,97) ve stres düzeylerini düşük algılamaktadır (x̄=1,99). Fark analizleri, cinsiyetin iş-aile çatışması düzeyleri üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığını; ancak çocuk sayısı ve eğitim durumu değişkenlerinin anlamlı farklılık yarattığını ortaya koymuştur. Üç ve üzeri çocuğa sahip ebeveynlerin iş-aile çatışması düzeyleri, daha az çocuğu olanlara kıyasla anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Ayrıca önlisans mezunlarının iş-aile çatışması algıları, lisans ve lisansüstü mezunlara göre daha yüksek çıkmıştır. Yaş, meslek ve haftalık çalışma saati değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Korelasyon analizi sonuçları, iş-aile çatışması ile ebeveyn-çocuk ilişkisi arasında negatif yönlü orta düzeyde (r=-0,47), iş-aile çatışması ile ebeveynlik stresi arasında pozitif yönlü orta düzeyde (r=0,60) ve ebeveynlik stresi ile ebeveyn-çocuk ilişkisi arasında negatif yönlü orta düzeyde (r=-0,70) ilişki olduğunu göstermektedir. Aracılık analizi, ebeveynlik stresinin iş-aile çatışması ile ebeveyn-çocuk ilişkisi arasındaki ilişkide anlamlı bir aracı rol oynadığını ortaya koymuştur. Bootstrap güven aralıklarının sıfır değerini içermemesi, bu etkinin istatistiksel olarak anlamlı olduğunu doğrulamaktadır. Sonuç olarak, iş-aile çatışmasının ebeveynlik stresi aracılığıyla ebeveyn-çocuk ilişkilerini olumsuz etkilediği bulunmuştur. Bulgular, ebeveynlerin iş ve aile rollerini dengeli sürdürebilmeleri için esnek çalışma uygulamaları, sosyal destek mekanizmaları ve stres yönetimi programlarının önemini vurgulamaktadır.