İş hukukunda engelli istihdamı

Engellilik, birçok farklı disiplinde sayısız çalışmaya konu edilmiştir. İş hukukunun konuya ilişkin yaklaşımı ise doğal olarak "engellilerin istihdama dahil edilmesini sağlamaya, adil ve elverişli çalışma koşullarını temin etmeye ve çalışan engellilere yönelik ayrımcılığı önlemeye" yönelmiştir. Zira engellilerin hem istihdama katılımda hem de yaptıkları işi sürdürmede birtakım nedenlerle zorluklar yaşadığı istatistiklerle ortaya konmuştur. Engellileri çalışma yaşamında koruma amacı doğrultusunda çeşitli istihdam yöntemleri geliştirildiği gibi aynı zamanda ayrımcılık yasağı öngören düzenlemelerle bu koruma perçinlenmeye çalışılmıştır. İşverenlere belirli sayıda engelli çalıştırma yükümlülüğü getiren kota rejimleri ile engellilere özgülenmiş güvenli ve korunaklı çalışma alanları sunan korumalı istihdam, yöntemlerden en yaygın olanlarıdır. İstihdam özelinde ayrımcılık yasağı söz konusu olduğunda ise engellilerin çalışma yaşamında ihtiyaç duyduğu makul uyumlaştırmaların yapılması ön plana çıkmıştır. Özellikle Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme'nin kabulünden önceki süreçte engelli istihdamı konusu uzun yıllar boyu, kota gibi klasik engelli istihdam yöntemlerinin kullanıldığı Avrupa menşeili yaklaşım ile bu yöntemlerin hiç kullanılmayıp yalnızca ayrımcılık yasağı düzenlemeleriyle yetinilen ABD menşeili yaklaşım arasında belirgin bir felsefi ve hukuki farklılık bulunduğu fikri üzerinden tartışmalara konu edilmiştir. Bugün gelinen noktada ise bu iki yaklaşım arasında bir gerilim bulunmadığı görüşü ağırlık kazanmış olup klasik engelli istihdam yöntemleri, yöneltilen ağır eleştirilere rağmen hala pek çok ülkenin mevzuatında birer olumlu eylem biçimi olarak yürürlüktedir. Bu yöntemler eş zamanlı olarak ayrımcılık yasağı düzenlemeleriyle desteklenerek istihdam oranı artırılmaya çalışılmaktadır. Yine korumalı istihdam yöntemi konusunda da tartışmalar güncelliğini korumakta olup son yıllarda, bu işyerlerinin ayrıştırıcı bir doğaya sahip olduğu gerekçesiyle tamamen ortadan kaldırılması gerektiği belirtilmektedir. İstihdam yöntemlerine yönelik yasal düzenlemelerde elbette eleştirilere konu edilebilecek pek çok isabetsizlikler vardır. Bu düzenlemelerin gerçekçilikten uzak temennilerden ibaret kalmaması ve eleştirilere yanıt verecek şekilde değiştirilebilmesi için ise farklı disiplinlerde yer alan engellilik çalışmalarının da yardımıyla konunun bütüncül ve eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirilmesi gerekir. Çalışmamızın amacı da tam olarak budur.