İş kazalarının önlenmesinde iş sağlığı ve güvenliği eğitiminin rolü üzerine bir inceleme: İnşaat sektörü örneği

Bu çalışma, inşaat sektöründe meydana gelen iş kazalarının oluş nedenlerini ele almaktadır. İşçilerin iş kazası geçirmesinin nedenlerini açıklamaya yönelik başlıca iki kuramsal yaklaşım bulunmaktadır. Bunlardan ilki meseleye bireyci yaklaşan ve temelleri Herbert William Heinrich'in 1931 yılında ortaya koyduğu Domino Teorisi ile atılan yaklaşımdır. İkincisi ise meseleyi politik ekonomik olarak açıklayan ve eleştirel olarak ele alan yaklaşımdır. Literatür incelendiğinde ilk yaklaşımın yaygın kabul edildiği görülmektedir. Bu yaklaşıma göre iş kazalarının yüzde 88'i işçilerin fiziksel yetersizlikleri ya da dalgınlık, dikkatsizlik gibi kabahatli davranışlarından meydana gelmekte, bu sebeple şayet iş kazalarının önlenmesi isteniyorsa öncelikle işçilerin kazaya sebebiyet verecek davranışlarının önüne geçilmesi gerektiği savunulmaktadır. Bunun ise ancak iş sağlığı ve güvenliği bilincinin oluşturulması ile mümkün olabileceği düşüncesi hakimdir. Bu da esas olarak işçilere yönelik eğitim faaliyetlerini ön plana çıkarmaktadır. Literatür incelendiğinde bu yaklaşımı esas alan ve iş kazalarının önlenmesinde işçilerin eğitilmesinin öncelikli olduğunu savunan pek çok örnekle karşılaşılmıştır. Öte yandan bu tez çalışması meseleye eleştirel bir pencereden yaklaşmakta, bu nedenle ikinci yaklaşımı esas almaktadır. İş kazalarının temel nedeni çoğu zaman kazanın olduğu andaki olaylardan yola çıkılarak açıklanmaktadır. Oysaki kaza olmadan önce kazayı ortaya çıkartabilecek ve hatta işçinin dalgınlık ya da dikkatsizliğine yol açabilecek pek çok etken bulunmaktadır. Bu çalışma iş kazalarının işçinin kusuru olduğu yönündeki hâkim görüşün aksine işçiyi kusurlu davranışa sevk eden nedenlerin var olduğunun bilincindedir ve iş kazalarının ana nedenlerinin kaza anında değil, kazadan önce oluştuğunu ve çok boyutlu bir yapısının bulunduğunu savunmaktadır. Savın gerçekliğinin incelenmesi için öncelikle iş sağlığı ve güvenliği kavramsal olarak tartışılmış ardından iş kazası ve meslek hastalıklarına ilişkin nicel veriler incelenmiştir. Ayrıca inşaat sektörünü kapsayan yarı yapılandırılmış görüşme tekniğinden faydalanılarak gerçekleştirilen saha araştırmasından elde edilen bulgularla tezin temel iddiaları desteklenmiştir.