İşgören performansı dikkate alınarak U-tipi montaj hatlarının dengelenmesi

Montaj hatları seri üretim sistemlerinde çok miktarda, hızlı ve yüksek kalitede üretim gerçekleştirmek için kullanılan en önemli üretim araçlarından biridir. Günümüz rekabet koşullarında, montaj hatlarının etkin ve verimli bir şeklide kullanılmasının önemi giderek artmıştır. Bu nedenle, işgücü, malzeme, donanım ve diğer girdilerin işletmenin amaçları doğrultusunda ne kadar etkili ve yeterli kullanıldığı belirleyici bir unsurdur. İşletmeler için en önemli üretim planlama faaliyetlerinden biri Montaj Hattı Dengeleme çalışmasıdır. Bu konu hakkında, araştırmacılar tarafından çok sayıda çalışma yapılmış ve farklı çözüm yöntemleri önerilmiştir. Bir montaj hattının ilk kurulumu ya da yeniden tasarlanması yüksek miktarda yatırım gerektirdiğinden, hattın yerleşim planı karar vericiler için büyük öneme sahiptir. Endüstrileşme sürecinde, Tam Zamanında Üretim (Just in Time) ilkesinin uygulanmasıyla birlikte U-tipi hat yerleşimi yaygınlaşmış ve birçok avantajından dolayı bu hatların kullanımı giderek artmıştır. Montaj Hattı Dengeleme (MHD) çalışmalarının çoğunda problemin çözümünü kolaylaştırmak amacıyla birçok varsayım yapılmaktadır. Bu varsayımlardan en önemlisi ve dikkate alınması gereken faktör işgörenlerdir. Klasik MHD çalışmalarında, her işgörenin her işi gerçekleştirebildiği ve iş öğelerinin işlem sürelerinin işgörenlerden bağımsız olduğu varsayılmaktadır. Bu nedenle, literatürdeki birçok çalışmanın gerçek hayata uygulanabilmesi mümkün olmamaktadır. Bu eksikliği gidermek amacıyla iş öğelerinin işlem sürelerinin işgörenlerin performansından bağımsız olmadığı bir matematiksel model önerilmiştir. Bu modelde deneyimsiz ve dezavantajlı işgörenler de dikkate alınmıştır. Bu çalışmanın özgün yönü, literatürde işgören performansı dikkate alınarak istasyon sayısının ve işgören atamasının eş zamanlı olarak optimize edildiği ilk çalışma olmasıdır. Bu çalışmada, işgören performansı dikkate alınarak tek modelli U-tipi Montaj Hattı Dengeleme çalışması yapılmıştır. Amaç, belirli bir çevrim süresi için, eş zamanlı olarak istasyon sayısının minimize edilmesi ve işgörenlerin optimum şekilde istasyonlara atanmasını sağlamaktır. Böylelikle, işgörenlerden ve istasyonlardan optimum faydayı elde etmek, dolayısıyla maliyetleri azaltmak hedeflenmiştir. Bu amaçla, Urban'ın (1998) U-tipi montaj hatları için önerdiği Tamsayılı Doğrusal Programlama Modeli temel alınarak yeni bir Doğrusal Olmayan Tamsayılı Programlama Modeli geliştirilmiştir. Bu modelde, literatürde olmayan bazı kısıtlar modele dâhil edilmiş ve bazı kısıtlarda işgören performansı dikkate alınarak değişiklikler yapılmıştır. Önerilen model, GAMS (General Algebraic Modeling System) modelleme sisteminin BARON (Branch-And-Reduce Optimization Navigator) çözücüsü kullanılarak iki örnek problem için test edilmiş ve sonuçlar işgören performansının dikkate alınmadığı durum ile karşılaştırılmıştır. Uygulama çalışmasından elde edilen sonuçlar, işgören faktörünün dikkate alındığı durumda daha iyi bir hat dengesinin elde edilebildiğini göstermiştir. Bununla birlikte, önerilen model işgören performansının dikkate alınmadığı duruma göre daima daha az sayıda istasyon kurmayı garanti etmemektedir. Bu model ile optimum ve sürdürülebilir bir hat dengesinin elde edilebileceği ifade edilmektedir.