İşgücü piyasasının dijital dönüşümünde beşerî sermaye: Makine imalat sanayinde bir saha araştırması

Makine imalat sanayinde dijital dönüşüm, işgücü piyasalarında insan emeğinin robotlarla ikame edilme riskini beraberinde getirirken, aynı zamanda yeni becerilere sahip işgücüne duyulan ihtiyacı da artırmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, dijital dönüşümün makine imalat sanayinde istihdam yapısını, üretim süreçlerini ve beşerî sermaye yönetimini nasıl dönüştürdüğünü analiz etmektir. Bu araştırmada, karma yöntem (mixed methods) yaklaşımı benimsenmiş olup nicel ve nitel yöntemler birlikte kullanılmıştır. Bu kapsamda, temsil kabiliyeti yüksek 38 orta ölçekli firmanın yetkilileriyle mülakat 60 firma yetkilisiyle de anket gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırmadan elde edilen veriler, MAXQDA Analytics Pro 2024 programı kullanılarak nicel araştırmadan elde edilen veriler SPSS programı kullanılarak belirlenen kod ve temalar çerçevesinde analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, firmalar dijital dönüşümü hem yazılım hem de donanım boyutunda ele almakta olup, çoğunluğu herhangi bir teşvik almaksızın öz sermayeleriyle dijital yatırımlar gerçekleştirmektedir. Dijital dönüşüme yönelik yatırımların ağırlıklı olarak üretim süreçlerine yönlendirildiği görülmektedir. İş gücü istihdamı açısından, dijital dönüşümün istihdamı azaltacağı yönünde güçlü bir kanaat mevcuttur. Bununla birlikte, katılımcı firmalar yeni mezun istihdamına olumlu yaklaşmaktadır. Katılımcı firmaların tamamı, dijital dönüşümün gerektirdiği beceriler ile endüstrinin mevcut işgücü talepleri arasında belirgin bir farklılık olduğunu ifade etmiştir. Dijital dönüşüm sürecinin çalışanlara veya beşerî sermayeye olan güveni olumsuz etkilemeyeceği düşünülmektedir. İş sağlığı ve güvenliği (İSG) alanında dijital dönüşümün geleneksel riskleri azaltacağı ancak siber güvenlik, veri toplama ve paylaşımı gibi konular nedeniyle yeni risk alanlarının ortaya çıkabileceği öngörülmektedir. Birçok firma mesleklerin tamamen ortadan kalkacağını düşünmese de dijital dönüşümden en fazla etkileneceği düşünülen meslekler arasında kaynakçılık, kalıpçılık, montaj işçiliği, makine operatörlüğü yer almaktadır. Firmaların esnek çalışma modeline sıcak bakmadığı, dijital dönüşüm sonrası işgücünde yaşanacak değişimlere karşı öncelikle mevcut yapıyı koruyarak dönüşüme uyum sağlamayı hedefledikleri tespit edilmiştir. Son olarak, araştırmada dijital dönüşümün beşerî sermayeyi tamamlayıcı bir unsur olduğu sonucuna ulaşılmıştır.