İslam fethine kadar Diyarbakır

Diyarbakır, tarihi geçmişi günümüzden 10 bin yıl öncesine dayanan ve günümüzekadar ayakta kalmayı başaran dünya şehirlerinden birisidir. Yapılan kazı çalışmalarındanelde edilenler, özellikle de Diyarbakır'ın Ergani ilçesinin sınırları içerisinde yer alanÇayönü yerleşim yerinde bulunanlar, bu tarihi geçmişin çok eskilere dayandığını ortayakoymuştur.Tarih içerisinde Amida, Amid, Diyar-ı Bekr, Diyarbekir adları da verilenDiyarbakır, bulunduğu coğrafi konumu gereği askeri, ekonomik, siyasi ve benzeri diğerşehirlerde bulunmayan bazı özelliklere sahiptir. Bu özellikleri nedeniyle birçok millet vedevlet, Diyarbakır'ı elde etmeye çalışmıştır. Diyarbakır'ı ele geçirmek isteyen ve bunubaşaran devletlerden bir tanesi Asurlar'dır. Asurlar'ın Diyarbakır'daki hakimiyetininbelgelerini ortaya koyan Üçtepe yerleşim yeri büyük öneme sahiptir. Diyarbakır içinmücadele eden diğer devletlerden bazıları ise Selevkoslar, Romalılar, Sasaniler, veBizanslılar'dır. Şehrin Müslümanların eline geçmesi ise 639 tarihinde Hz. Ömerdöneminde olmuştur.Diyarbakır'a hakim olmak isteyen ve hakim olanlardan günümüze bazı araç-gereçler, mimari yapılar, Diyarbakır Kalesi ve kalenin surları üzerinde olan Roma veBizans dönemi kitabeleri kalmıştır.Anahtar Kelimeler: Diyarbakır, Çayönü, Üçtepe, Amid, Roma, Bizans, Kitabe