İslâm öncesi dönem emân uygulamaları

İslam öncesi Arap toplumunda emân, sosyal hayatın zorunlu bir neticesi olup yarımadada yaşayan kabileler arasında toplumsal ilişkilerin sürekliliğini sağlamaktadır. İslam öncesi Arap toplumuna yönelik tarih çalışmaları oldukça sınırlı olup emân uygulamalarına yönelik herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. İslâm öncesi Arap toplumundaki emânı araştırmaya yönelik olarak ele alınmış olan çalışmada emânın bu toplumda karşılık bulduğu kavramsal çerçeve, şekil, muhteva ve unsurları itibariyle ele alınmıştır. Tarihi perspektif içinde de değerlendirilen emân mevzuu Arap toplumunun İslam'dan önceki yapısının daha detaylı olarak anlaşılmasını sağlamaktadır. İslam öncesi dönem emân uygulamaları hakkında hadis kitaplarında herhangi bir kayıta rastlanılmamıştır. Siyer, megazi ve tabakat kitaplarından belli ölçülerde istifade edilmiş olup ensâb ve eyyâm kitapları oldukça zengin bilgileri muhtevidir. Araştırmamız neticesinde emânın İslâm öncesi Arap kabile hayatının ayrılmaz bir parçası olduğu, kabileler arası ilişkilerde belirleyici bir role sahip olduğu, yarımadada can ve mal güvenliğinin temin edilmesinde, kabileler arası savaş ve ittifaklarda ticarî ya da dinî seyahatlerde güvenliğin sağlanmasında önemli bir faktör olduğu anlaşılmaktadır. En eski örnekleri Hz. İbrahim'e ulaşan emân uygulamalarının bisetten sonra Mekke dönemi ve Medine'deki ilk savaşlar ve buradaki Yahudilerle yapılan anlaşmalarda da etkili olduğu anlaşılmaktadır.