İsmâil Hakkı Bursevî'nin (ö.1137/1725) Risâle-i Şem'iyye, Risâle-i Nefesü'r-Rahmân ve Risâle-i Bahâiyye isimli eserleri (Metin-tahlil-tahkik)

XVII. yüzyılın ikinci yarısı ile XVIII. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşamış olan İsmâil Hakkı Bursevî, (ö.1137/1725) Celvetîye târikatinin en ünlü mutasavıflarındandır. Özellikle Ruhûl- Beyan adlı tefsîriyle ün salmış olan mutasavvıf, Osmanlı dönemi tasavvuf geleneğinde önemli bir yere sahiptir. Çok yönlü bir kişiliğe sahip olan Bursevî, tasavvuf başta olmak üzere pek çok alanda eser kaleme almıştır. Bursevî'nin tasavvuf alanında kaleme aldığı Risâle-i Şem'iyye, Risâle-i Nefesü'r-Rahmân ve Risâle-i Bahâiyye çalışmamıza konu olan eserleridir. Giriş, dört bölüm ve sonuç kısımlarından oluşan çalışmamızın birinci bölümü Bursevî'nin hayatı, tarîkatı, üzerine çalışma yapılmış ve yapılmamış eserlerine ayrılmıştır. İkinci bölümde, ilk olarak Risâle-i Şem'iyye'nin yazma nüshaları tespit edilmiş, çalışmaya esas olan ana nüsha belirlenmiştir. İkinci olarak risâlede yer alan ruh ve ruhun mahiyeti, nefes, ilâhi nefha ve nefes-i rahmâni, vakt, mürşid-i kâmilin nazarı, nur ve nur çeşitleri, ebrâr, sâbikûn, mukarrebûn tasnifleri, letâif-i hamse, hâtmü'l-evliyâ, hâl ve makâm, mücâhede, meslekler ve tasavvufî izdüşümleri gibi kavramlar üzerine İsmail Hakkı Bursevî'nin yapmış olduğu tasavvufî yorumlar tahlîl edilmiştir. Üçüncü bölüm İsmail Hakkı Bursevî'nin Risâle-i Nefesü'r-Rahmân risâlesi üzerinedir. Bu bölümde öncelikle risâlenin yazma nüshaları yer almaktadır. İkinci olarak risâlede geçen nâfile namazlar, uyulması gereken edepler, bazı özel gün ve gecelerin fazileti, insân-ı kâmil, hilâfet-i zâhire, haşru'l-ecsâd, Hû zikri, besmele-i şerîf ve Abdurrahmân ismi gibi tasavvufî konular üzerine İsmail Hakkı Bursevî'nin yapmış olduğu tasavvufî açıklamalar yer almaktadır. Dördüncü bölümde, Risâle-i Bahâiyye'nin yazma nüshaları belirlenmiş ve çeviri yazıya esas teşkil eden metin belirlenmiştir. Bu bölümde Bursevî'nin mürîdi Bahâeddin Efendi'ye yazmış olduğu zikir telkininin ayrıntıların yanı sıra , ehl-i dünya, ehl-i ukba farkı, tarikat, şeyh, mübâyaa, sâlikin kavlî ve fiîlî zikir ve görevleri üzerindeki görüşleri yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: İsmâil Hakkı Bursevî, Ruh, Nur, Nefes, Nefes-i Rahmânî, Nur Çeşitleri, İnsân-ı Kâmil, Besmele-i Şerîf, Haşru'l- Ecsâd, Mübâyaa