İsmet Efendi'nin Tuhfetü'l-İsmet isimli Pend-i Attâr Şerhi (İnceleme-metin-şerh sözlüğü)

İsmet Süleyman Efendi, 18. asrın başlarında yaşayan bilgin bir şahsiyettir. Biyografik kaynaklarda hayatı ve eserlerine dair fazla bilgi bulunmasa da bir Pend-nâme şerhi kaleme aldığı ifade edilmiştir. Pend-nâme şerhleri üzerine yapılan akademik çalışmalarda ise bu eserin kayıp olduğu belirtilerek müellifi hakkında birbirinden farklı ifadelere yer verilmiş; eser bir taraftan ona ait gösterilirken diğer taraftan devrin meşhur âlimlerinden İsmet Mehmed Efendi'ye atfedilmiştir. İsmet Süleyman Efendi, Tuhfetü'l-İsmet adını verdiği eserini hocası Seyyid Hasîb Efendi'nin ricası üzerine yazdığını belirtmiştir. Bu rica Pend-nâme nüshalarındaki değişimlerin tespit edilmesi, beyitlerdeki bazı zorlukların ortadan kaldırılması ve Farsça öğrenmek isteyenlere bir kolaylık olması hususundadır. Müellif, eserin yazılış amacına mutabık kalarak Pend-nâme'nin nüsha farklarını dikkatle incelemiştir. Klasik şerh yönteminin benimsendiği bu eserde nüsha farklarının ardından beyitlerde geçen sözcüklerin gramer özelliklerine değinilmiş, kelimelerin sözlük manalarının dışında mecaz anlamlarına ve kinayelerine işaret edilmiştir. Ardından konuyla alakalı ayet, hadis veya alıntılarla desteklenen beyitler tercüme edilerek beyit şerhleri tamamlanmıştır. Bahsedilen nüsha farkları anlamı etkilemişse, tercüme bu farklara göre genişletilmiştir. Eser yine yazılış amacına uygun bir şekilde sade bir dille kaleme alınmış, Farsça öğrenmeye başlayan kişilerin bu dili kolaylıkla öğrenmelerinde öğretici bir metin olarak hazırlanmıştır. Bu çalışma ile bir Pend-nâme şerhi olan Tuhfetü'l-İsmet'in transkripsiyonlu metni ilk kez ortaya konulmuş, eserin Türkçe şerh literatüründeki yeri belirlenmeye çalışılmış ve eser ilim âleminin istifadesine sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: İsmet Efendi, Klasik Türk Edebiyatı, Klasik Fars Edebiyatı, Pend-nâme Şerhi, Tuhfetü'l-İsmet.