İsmet Özel'in şiirlerinde ontolojik mekân algısı

İsmet Özel; şiirleri, düzyazıları ve fikirleriyle modern Türk şiirini ve Türk düşüncesini derinden etkilemiş bir şairdir. Şiirleriyle düşünceleri arasında güçlü bir bağ olan şair, Türkiye'nin meselelerini kendi varlık meselesi olarak algılamış ve fikir-eylem birliğine atfettiği önem doğrultusunda benliğinin "biricik" yönünü muhafaza edebilmek, dünyadaki varoluşunun alelade bir yere konumlanmasını engellemek istemiştir. Bu arzusu; onu önce komünizme, daha sonra İslâm'a yaklaştırmıştır. İslâm inancının esaslarıyla bulunduğu mekân arasındaki birliğin oluşturduğu ontolojik bağa değer atfeden şair, bu değerin korunması adına varlığa yönelik her türlü metalaştırma girişimine karşı çıkmıştır. Şairin temel eleştirisi, Batı medeniyetinin "tek mekânlı" algıdan hareketle inşa ettiği dünya sisteminin; sömürgeci, kapitalist ve emperyalist hegemonyasının, dünyada refah sağlamak adına varlığı nesneleştirmesi ve dünyada bulunmayı alelade bir yere konumlandırmasına yöneliktir. Şair, bu algının karşısına; önce "sahih var olma", "benliğini muhafaza etme" endişesini yerleştirerek Marksizm'e yaklaşırken daha sonra Müslümanın sahip olduğu ahiret inancının perspektifinden dünyayı algılama biçimini yerleştirir. İhtida ederek "yaratılma bilinci" edinen şair, insanın aslî vazifesinin "kulluk etmek" olduğunu ve bu vazife doğrultusunda bulunduğu mekândaki bütün varlıklara ihtimam göstermekle yükümlü olduğunu şiirlerinde ve düzyazılarında vurgular. Bu çalışmada, mevcut literatürden farklı olarak, İsmet Özel'in varlık ve mekân anlayışına odaklanılmış, mekânı algılama şeklinin dizelerindeki yansımaları tahlil edilmiştir. Şairin 20 kitabı ve etkilendiği filozofların varlık ve mekân hakkındaki görüşleri incelenmiş ve bütün şiirlerini kapsayan bir araştırma yürütülmüştür. Bununla birlikte şiir-mekân çalışmalarına ontoloji perspektifinden bir yeniden okuma teklif etmek, mekân algısındaki dönüşüme ve bu dönüşümün varlık üzerindeki etkisine öncelik vermek çalışmanın bir diğer amacıdır.