Exhibition strategies of video works at Istanbul Biennials

"İstanbul Bienallerinde Video Sanatının Sergilenme Stratejileri" başlıklı yüksek lisans tez çalışması, videonun sanatsal bir ifade biçimi olarak kullanılmasına zemin hazırlayan teknolojik, toplumsal ve sanatsal olayların yanı sıra video sanatının dünya ve Türkiye'deki gelişimini, video sanatının sergilenmesinde belirleyici olan unsurları ve İstanbul Bienalleri'nde video sanatının sergilenmesinde kullanılan yaklaşımları kapsamaktadır. İnsanoğlunun, görüntüyü kaydetme arzusunun sonucu olarak fotoğraf ve sinemanın keşfinin ardından, 1950'li yıllarda manyetik görüntü kayıt araçlarının devreye girmesi, sanatçıların üretim süreçlerine etki edebilecek özgün bir yapı sunmuş, bu yıllarda televizyonun kullanımı hızla yaygınlaşırken, televizyon yayıncılığında kullanılmak üzere geliştirilen kayıt ve gösterim aracı olan video teknolojisinin gelişimi de televizyonuna paralellik göstermiştir. Video sanatı, televizyonun etkilerinin yaygınlaştığı bir dönemde, sanatçılar tarafından televizyon yayıncılığını eleştirmek için kullanılmaya başlanmış, ilerleyen zamanlarda, farklı disiplin ve bakış açısından sanatçılar videonun olanaklarını kullanarak yeni stratejiler geliştirmişlerdir. 1960'dan itibaren başta Avrupa olmak üzere farklı ülkelerde sanatçılar videoyu bir ifade aracı olarak kullanmaya başlamış ve video hızla yayılmıştır. Türkiye'de ise video sanatının yaygınlaşmaya başlaması, 1990'lara denk gelmiş, 2000'li yıllarda ise özel sanat kurumlarının sayısında yaşanan artış, farklı stratejiler kullanarak üretim yapan sanatçıların üretimlerini sergilemelerine olanak sağlamış, video araçlarının teknolojisinin ucuzlamasıyla birlikte sanatçıların video sanatına olan ilgileri artmıştır. Öte yandan, videonun zamana ve teknolojiye dayalı, hareketli yapısı nedeniyle video sanatının sergilenmesinde göz önünde bulundurulması gereken unsurlar geleneksel sanat yapıtlarının sergilenmesinden farklılık göstermiştir. Bu bakımdan video sanatının sergilenmesinde biçimsel kaygıların yanı sıra özellikle 1990'ların ortasında ilk dijital kameraların piyasaya sürülmesine kadar, donanım ve teknik olanaklar belirleyici olmuştur. Video görüntüleme cihazlarının video sanatının sergilenmesindeki kullanımı da çoğunlukla teknolojik gelişmelere bağlı kalmasına karşın, çalışmanın gösterilmesinde kullanılan araçla olan kavramsal ve formal ilişkisi veya içerisinde bulunduğu mekanın unsurlarıyla olan ilişkisi gibi faktörler de kullanılacak cihazlarının belirlenmesinde etkili olmuştur. Videonun kendine has mekan, hareket ve imge ilişkileri modernist beyaz küp galeri mekanında normativ izleme koşullarını dönüştürmüştür. Sanat kurumları, video eserlerin süresi ve eserleri katı zamansal çerçevelere sabitlemenin karmaşıklığı nedeniyle, ileride siyah küp olarak anılacak, sinemanın kodlarına ve geleneklerine bağlı kalınarak oluşturulan özel alanlar yaratmaya başlamışlardır. İstanbul'da güncel sanatın eğilimlerini göstermek ve bu alandaki tartışmalara bir alan açmayı amaçlayan İstanbul Bienalleri'nde ise video sanatı örnekleri ilk kez, 1992 yılında gerçekleşen 3. İstanbul Bienali'nde sergilenmiştir. Bu bağlamda, çalışma kapsamında, 17. İstanbul Bienaline kadar gerçekleştirilen, İstanbul Bienalleri'nde video sanatının gösterilmesinde kullanılan yaklaşımların anlamlandırılmasına zemin oluşturmak amacıyla video sanatının kökenlerinden başlayarak, videonun sanatsal bir ifade biçimi olarak kullanılmaya başlanmasının ardından ortaya çıkan farklı anlatım biçimleri ortaya konulmuş, Dünyada ve Türkiye'de tarihsel süreç içerisinde video sanatının gelişimi ulusal ve uluslararası etkinliklerle ele alınmış, video sanatının sergilenmesinde belirleyici olan unsurlar tartışılmıştır. Çalışmanın son bölümünde ise İstanbul Bienali katalog ve rehberlerinin yanı sıra basılı ve çevrimiçi medyada yer alan haberlerden yararlanılarak bienallerde yer alan video çalışmaları tespit edilmiş ve sergilemede kullanılan yaklaşımlar örnekler vasıtasıyla ortaya konulmuştur.