İstanbul Boğazı'na alternatif bir su yolu olarak Kanal İstanbul'un Montreux bağlamında değerlendirilmesi

İstanbul Boğazı Karadeniz'i Marmara Denizine bağlayan tek su yolu olması sebebiyle stratejik önemi yüksek, tarih ve kültürel değerlere sahip, biyolojik koridor olma niteliğinde meteorolojik, hidrografik, oşinografi özellikleri ve Karadeniz ülkelerini dünya piyasalarına bağlayan ana ticaret güzergahı olması sebebiyle dünyanın en işlek ve tehlikeli su yollarından biridir. Montrö Sözleşmesinden bu yana her geçen yıl boğazdan geçen gemi sayısı artış göstermiş ve milyonlarca insanın can ve mal güvenliğini ve boğaz ekolojisini tehdit eder boyutlara ulaşmıştır. Ortadoğu Hazar havzası petrol ve doğalgaz rezervlerinin; Tuna-Ren, Tuna-Main gibi iç suları ile Main-Volga-Baltık, Don-Volga iç su yolu ve kanalların açılması ile Karadeniz ülkeleri için tek çıkış yolu olan boğaz üzerinden taşınması, boğazdaki tanker trafiğini daha da arttırmaktadır. Buda gemi tanker kaza risklerini beraberinde getirmektedir. Geçmişte İstanbul Boğazında birçok gemi tanker kazaları meydana gelmiş, bu da can, mal, çevre açısından ciddi sorunlar doğurmuş ve boğazın biyolojik koridor olma özelliğini yitirme noktasına getirmiştir. Ayrıca İstanbul Boğazında 90 bin dwt ve üzeri geçişlerde ek önemler alınması, hava koşulları ve tehlikeli durumlarda boğazın gemi trafiğine kapatılması boğaz girişinde gemilerin yığılmasına neden olmakla birlikte gemiler için ek maliyet getirmektedir. Türkiye'nin konumu itibarıyla enerji koridoru olması sebebiyle boğaz gemi tanker trafiğinin ilerleyen yıllarda daha da artması beklenmektedir. Bu nedenle İstanbul Boğazına paralel ikinci bir su yolu projesi hazırlanmıştır. Bu çalışmanın temel amacı, İstanbul Boğazına paralel ikinci bir su yolu olarak Kanal İstanbul Projesinin yapılma nedenlerini ortaya koymaktır. Ayrıca Projenin hayata geçirilmesi ile bölgeye yapacağı etkilerden dört konu seçilerek incelemektir. Araştırma, yazılı kaynaklardan bilgi toplama nitelikte olup temel araştırma içerik araştırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Kanal İstanbul, güzergahı üzerinde ormanlık alanın az olduğu, en az kazı ve dolgu gerektirecek hat olup 300 bin dwt kadar kuru yük ve tanker gemilerin geçişene imkan sağlayacaktır. Kanal İstanbul Projesinin hayata geçirilmesi ile Montrö Sözleşmesinden elde edilemeyen gelirin elde edilmesi, alternatif su yolu olması ile yoğun boğaz trafiğinin azalmasına etki etmesi ve dolayısıyla kaza risklerini düşürmesi, böylelikle boğaz ve çevrenin korunmasına katkı sağlaması ve kanalın iki yanına kurulacak şehir ile kalabalık bölgelerdeki nüfus yoğunluğunun azaltılması sağlanmış olacaktır. İstanbul Boğazının trafiğine ve boğaz kirliliğine ilişkin mevcut verilere baktığımızda da ikinci bir su yoluna ihtiyacın olduğu görülecektir.