İstanbul ili tıbbi atık bertaraf yöntemlerinin yaşam döngüsü analizi ile değerlendirilmesi

Sağlık hizmeti veren bir kuruluşun faaliyetleri esnasında ortaya çıkan tıbbi atıklar, atık yönetiminde yönetilmesi zor olan atıklar olup, ülkemizde sterilizasyon ve yakma yöntemi ile bertaraf edilmektedir. İnsan ve çevre sağlığını tehdit edecek şekilde artan tıbbi atık miktarı ve bertarafı sırasında oluşabilecek çevresel boyutlarının belirsizliği günümüzün en büyük problemlerinden biridir. Tıbbi atık bertaraf yöntemlerinin çevresel etkilerinin yaşam döngüsü analizi ile belirlenmesi bu çalışmanın ana amacıdır. Fonksiyonel birim olarak İstanbul ilinde 2017 yılında toplanan tıbbi atıklar ele alınmıştır. Sistem sınırları; tıbbi atıkların toplanması ve bertaraf tesisine taşınması, tıbbi atık araçlarının dezenfeksiyonu, toplanan tıbbi atıkların sterilizasyon ve yakma yöntemleri ile bertarafıdır. Yaşam döngüsü analizi için Simapro 8.4 programı ve CML-IA etki kategorisi kullanılmıştır. Bu yöntemin etki grupları abiyotik tükenme, abiyotik fosil kaynakların tükenmesi, küresel ısınma, ozon tabakasının incelmesi, insan toksisitesi, tatlı su ekotoksisitesi, deniz ekotoksisitesi, karasal ekotoksisite, fotokimyasal oksidasyon, asidifikasyon ve ötrofikasyondur. Sterilizasyon ve yakma tesisleri ile tesise atık taşıma kısmının karşılaştırılmalı YDA'sı yapıldığında altı kategori hariç diğer kategorilerde en yüksek etkinin yakma tesisinden geldiği görülmektedir. Yakma tesisi, abiyotik kaynakların tükenmesi ve abiyotik fosil kaynakların tükenmesi kategorilerindeki elektrik kazanımından ötürü bu iki kategori için sterilizasyon tesisinden daha çevrecidir. Küresel ısınma, ozon tabakasının incelmesi, insan toksisitesi, fotokimyasal oksidasyon ve asidifikasyon kategorilerinde yakma tesisi en yüksek etkiye sahiptir. Tatlı su ekotoksisitesi, deniz ekotoksisitesi, karasal ekotoksisite ve ötrofikasyon kategorilerinde ise sterilizasyon tesisi en yüksek etkiye sahiptir. Bütün çevresel etki potansiyellerinin birbirleriyle kıyaslanarak en yüksek etkinin belirlendiği normalizasyon aşamasında, en yüksek etkinin insan toksisitesi kategorisinden, yakma tesisi tarafından geldiği görülmüştür. Ardından deniz ekotoksisitesi kategorisi için ise en yüksek etkinin sterilizasyon tesisinden geldiği görülmektedir. Yakma tesisinden kaynaklı SOx, NOx, CO, dioksin gibi baca gazı emisyonları insan toksisitesine ve deniz ekotoksisitesine sebep olmaktadır.