İstanbul'un Avrupa yakasındaki sularda radon ölçümü ve yıllık etkin dozların belirlenmesi

Bu tezin ana amacı çalışma alanında bulunan su örneklerinin ölçülen radon konsantrasyonlarının kullanım amaçlarına göre bölge halkı üzerinde doğurabileceği radyolojik etkilerin ve risklerin değerlendirilmesidir. İstanbul'un nüfusuyla, endüstriyel faaliyetleriyle ve her açıdan ülkemizin lokomotifi olduğu düşünüldüğünde çevresel radyasyon analizlerinin yapılması ve takibinin düzenli olması da bir gereklilik olmuştur. Bu tez çalışmasında su örneklerinde radon ölçümleriyle literatüre önemli bir katkı sunulması da amaçlanmaktadır. Bu bahsedilen araştırmaların tüm İstanbul'da yapılması uzun bir süreç ve maliyet gerektirdiğinden bu tez çalışması İstanbul'un Avrupa yakasıyla sınırlandırılmıştır. İstanbul ili Avrupa yakasındaki farklı ilçelerden toplanan su örneklerinin analiz edilip bünyelerinde radon gazı barındırıp barındırmadığının tespit edilmesi, sonuçların ulusal ve uluslararası düzeyde yapılmış benzer çalışmalarla karşılaştırılması ve insan sağlığı için radyolojik açıdan bu suların güvenli olup olmadığının belirlenmesi çalışmanın motivasyonunu oluşturmaktadır. Bu tez çalışmasında İstanbul'un Avrupa yakasında tespit edilen elli farklı noktadan, farklı zamanlarda toplanan su numunelerinin (doğal kaynak suları, çeşme suları, dere yatakları, bentler, barajlar, göletler…gibi) içerisinde çözünmüş halde olan radon (Rn-222) gazı konsantrasyonları RAD-7 elektronik radon ölçüm dedektörü kullanılarak Sakarya Üniversitesi Nükleer Fizik Laboratuvarında ölçülmüştür. Ölçüm sonuçları Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve literatürdeki benzer çalışmaların verileriyle karşılaştırılmıştır. Ölçülen ortalama radon konsantrasyonlarına bağlı olarak bu suların kullanımından kaynaklı her bir numune için insan vücuduna etki eden yıllık efektif dozlar hesaplanarak, ulusal ve uluslararası çalışmalarla karşılaştırılmıştır. Ölçümü yapılan numunelerdeki maksimum radon aktivitesi 48,986 Bq/L, minimum radon aktivitesi 0,144 Bq/L ve ortalama radon aktivitesi 11,035 Bq/L olarak tespit edilmiştir. Bu suların kullanımı ve içilmesinden kaynaklı hesaplanan efektif dozların yetişkinler için; 0,25 μSv/y ile 85,72 μSv/y aralığında, çocuklar için; 0,262 μSv/y ile 89,15 μSv/y aralığında, bebekler için ise; 0,50 μSv/y ile 169 μSv/y aralığında değiştiği bulunmuştur. Elde edilen tüm doz sonuçlarına göre, bebeklerde doz alımı yetişkin ve çocuklardan daha yüksek çıkmıştır. Yetişkin ve çocuklar için hesaplanan tüm yıllık etkin doz sonuçları, DSÖ tarafından önerilen yıllık efektif doz 100 μSv/y değerinin altında iken birkaç numunede bebekler için hesaplanan dozların bu limit değeri aştığı gözlenmiştir. Sonuç olarak, içme suyu olarak kullanılan farklı türdeki sularda (yeraltı suları, baraj, gölet, doğal kaynak suları) radon kaynaklı radyolojik risk düzeyinin düşük olduğu tespit edilmiştir.