İznik Dereköy kırsal mimari mirasının korunması ve geleneksel bir konut örneği koruma projesi

İznik ve çevresi Tarih Öncesi Dönemden günümüze farklı kültürlerin bir arada yaşadığı bir bölge oluşu nedeniyle zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Geçmişten günümüze kır-kent bağlantılarını koruyabilen ve UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alan İznik; bulundurduğu arkeolojik alanlar, anıtsal mimari eserler, geleneksel sivil mimari örnekler ve tarihsel kimliğe ilişkin somut olmayan miras ögeleriyle evrensel önemde miras alanı olma niteliği taşımaktadır. Bu bağlamda İznik ile ilişkilerini günümüze kadar koruyabilen İznik kırsalının tarihsel, coğrafi, sosyodemografik, ekonomik özelliklerinin incelenmesi ve yapılı çevresinin tespitinin yapılarak belgelenmesi gerekmektedir. Bu çalışmada tarihsel derinliği Helenistik döneme dayanan ve geleneksel yapı yoğunluğu yüksek bir kırsal yerleşim olan İznik-Dereköy ele alınmıştır. Öncelikle yerleşime ait tarihsel, coğrafi, kültürel, sosyo-ekonomik veriler literatür taramasıyla ifade edilmiştir. Ardından yerleşimin yapılı çevresi ve geleneksel sivil mimari özellikleri yerinde yapılan detaylı incelemeler, yazılı-sözlü kaynaklar ve çizimlerle ortaya konulmuştur. Yerleşimde bulunan geleneksel sivil mimari örneklerin güncel durumlarını tespit etmek, tescile önerilebilecek özgünlük durumuna sahip yapıları kayıt altına almak ve bu alanda çalışan kurum ve kuruluşlar için bilgi ağı oluşturmak amacıyla Dereköy kırsal mimari miras envanteri oluşturulmuştur. Yapılan çalışma kapsamında yerleşimde bulunan 68 geleneksel sivil mimari örneğin belgelemesi yapılmıştır. Tüm bu veriler ışığında kırsal yerleşimde görülen koruma sorunları belirlenmiş ve sorunlara yönelik çözüm önerileri geliştirilmiştir. Yerleşimdeki geleneksel sivil mimari dokuyu daha detaylı ifade edebilmek amacıyla seçilen geleneksel bir konut örneği, fotoğraflar, rölöve çizimleri, hasar tespit analizleri ile belgelenmiş bunlara yönelik müdahale kararlarıyla koruma ve restorasyon önerileri verilmiştir. Yapılan çalışmanın İznik kırsal mimari mirasının korunup geleceğe aktarılmasına katkı sağlaması umulmaktadır.